X
تبلیغات
ڕاگەیاندن ، ڕۆشنگەریی و ماف
 

نووسینی:

غازی حه‌سه‌ن-ئه‌مریکا   

شێرزاد هه‌ینی:  نه‌ورۆزی دارەتوو په‌یمان نوێكردنه‌وه‌و یه‌كێتی و ئاپووره‌و هونه‌رو موسیقای جه‌ماوه‌ریی بوو
شێرزاد هه‌ینی: ده‌كرێ كێتبه‌كانی ئه‌و چاپخانه‌ به‌ یه‌كه‌م بڵاوكراوه‌ی فیكری و رۆشنبیری ناو شار وه‌سف بكرێت.
شێرزاد هه‌ینی: كرمانج و  شارستان دوو دۆست و دوو دوژمن بوون

 

 نازانم له‌كوێوە باسی كه‌سانێك دەست پێبكه‌م كه‌ ژیانی رۆژانه‌یان به‌شێكی گرینگ و زیندووی مێژووی هاوچه‌رخی كوردی پێكدەهێنێت، بێ ئه‌وەی كه‌س پێیان بزانێت.. زۆرن ئه‌وانه‌ی كاردەكه‌ن و كه‌متر باسی خۆیان دەكه‌ن.. شێرزاد هه‌ینی چ وەكو دۆستێكی نزیكم،چ وەكو هاوشارییه‌كی ته‌ژی له‌ جموجۆلی رۆشنبیری له‌گه‌رەكی سه‌یداوەی هه‌ژار نشینی هه‌ولێر له‌منداڵیه‌وە دەست به‌گه‌شتی ئاوارەیی بۆ‌ ناوچه‌ عه‌رەبنشینه‌كان عێراق دەكات، دیارە ئه‌مه‌یان به‌ئارەزووی خۆی نه‌بووە.. دواتر له‌نێو شۆڕشی ئه‌یلول و له‌ نێو شارو له‌نێو جۆشی و ناخۆشییه‌كانی هه‌ولێردا گه‌ورە دەبێت.. ئێستا له سوێد نیشته‌جێیه و تێدەكۆشێت و دە‌نووسێت... وەكو لێشی دەپرسین به‌ درەنگه‌وە دەستی به‌نووسین كردووە، وەلێ زۆر دەنووسێت و وەردەگێرێت.. لێرەوە هه‌ندێك له‌ دونیای شێرزاد هه‌ینی نزیك دەكه‌وینه‌وە..  داخه‌كه‌م دیادەكان له‌ پشتی كیشوەرەكانه‌وە ئه‌نجام دراون.. بۆیه‌شه‌ گه‌لێك شتی خۆش و به‌سه‌رهاتی گرینگ هه‌ن دەبوایه‌ لێرە پرسیاریان له‌مه‌ر بكه‌ین.. به‌ هیوای درێژە پێدانی هه‌ڵدانه‌وەی ئه‌و لاپه‌رانه‌ی هێشتا له‌نێو بیرەوەری زیندووەكاندا دەژین..............غازی حه‌سه‌ن

شێرزاد هه‌ینی:  نه‌ورۆزی دارەتوو په‌یمان نوێكردنه‌وه‌و یه‌كێتی و ئاپووره‌و هونه‌رو موسیقای جه‌ماوه‌ریی بوو                                                                                                                
شێرزاد هه‌ینی: ده‌كرێ كێتبه‌كانی ئه‌و چاپخانه‌ به‌ یه‌كه‌م بڵاوكراوه‌ی فیكری و رۆشنبیری ناو شار وه‌سف بكرێت.
شێرزاد هه‌ینی: كرمانج و  شارستان دوو دۆست و دوو دوژمن بوون
شێرزاد هه‌ینی: بۆ خۆم ده‌ژیم و خه‌میش له‌ هه‌مووان ده‌خۆم.
شێرزاد هه‌ینی: سوید به‌هه‌شته‌ بۆ كه‌سانی ئیماندار دروستكراوه‌
شێرزاد هه‌ینی: من به‌ ته‌نیا 12 ژماره‌ی 8 لاپه‌ره‌یی رۆژنامه‌ی هه‌ولێرم به‌ پاره‌ی سه‌ندووقی شاره‌وانی هه‌ولێر چاپ و بڵاوكرده‌وه‌، زۆربه‌ی خۆم ده‌منووسی، هه‌مووم به‌ خۆم پاكنووس ده‌كرده‌وه‌،
شێرزاد هه‌ینی:  كێشه‌ی رۆژنامه‌گه‌ری كوردی ئه‌وه‌یه‌ خوێنه‌ری نی یه‌

غازی حه‌سه‌‌ن : شێرزاد هه‌ینی چۆن دەستی به‌خوێندن كردو جتۆ خولیای خوێندنه‌وەو كتێب و نووسین بوو؟

 

شێرزاد هه‌ینی: له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ پۆلی سێ سه‌ره‌تایی چووینه‌ خوارووی عێراق، له‌ویێ به‌ عه‌ره‌بیمان خوێندو به‌ عه‌ره‌بی فێری گه‌مه‌ی مناڵی بووین، به‌ عه‌ره‌بی شینمان بۆ حسن و حسین و عباس و مسلم و .. گیَرِاوه‌، له‌گه‌ڵ ئازادی برام له‌ ده‌ره‌وه‌ به‌ عه‌ره‌بی قسه‌مان كردووه‌، بۆیه‌ كه‌ هاتینه‌وه‌ عه‌رەبێكی ته‌واوبووین. كه‌ هاتینه‌وه‌ ره‌وشی هه‌ولًێر وه‌ك سه‌ره‌تای شێسته‌كان نه‌بوو، ره‌وشی سیاسی و ئیداری هه‌ولێر زۆر گۆڕابوو، به‌ رِاستی جه‌لالییه‌كان ره‌وشێكی تریان له‌ناو شاره‌كه‌ دروستكردبوو، گۆرانی كوردی و تابلۆی نووسینی پێش دوكانه‌كان و ناوی مه‌كته‌به‌كان و زۆر لایه‌نی تر، كه‌ په‌یمانی 11 ی ئازاریش مۆركراو پێشمه‌رگه‌ هاتنه‌وه‌و سواری لۆری خۆشی و دروشم و شاییه‌ به‌رده‌وامه‌كان بووین، هه‌ستم كرد كوردییه‌كه‌مان خراپه‌ زۆر خراپه‌، بۆیه‌ كۆششم كرد تا منیش بتوانم به‌ كوردی بنووسم و بخوێنمه‌وه‌.

ئه‌گه‌رچی خوێندن بووه‌ كوردی، به‌ڵام ئێمه‌ی نه‌گرته‌وه‌، وانه‌ كوردییه‌كه‌ی هه‌فته‌ی دووجاریش له‌ خشته‌كه‌دا هه‌بوو، به‌ڵام مامۆستاكه‌مان كوردی باش نه‌بوو، ئه‌و خوله‌ی له‌ ئه‌ده‌بیاتی كوردی ده‌رچووبوون كه‌سانێك بووین به‌ناچاری چووبوونه‌ ئه‌و لقه‌ی ئاداب، وه‌ك ده‌رچووانی پاش 11 ی ئازار نه‌بوون، واته‌ له‌ مه‌كته‌ب نه‌كرا كوردییه‌كه‌م باش بێت، بۆیه‌ یه‌كه‌م گۆڤاری برایه‌یتم كه‌ نرخه‌كه‌ی له‌ درهمێك كه‌متربوو كڕی، یه‌كه‌م دیوانی پیره‌میرد هاته‌ كتێبخانه‌كه‌ی دواناوه‌ندی سه‌یداوه‌ من وه‌رمگرت و خوێندمه‌وه‌، زۆرم خوێنده‌وه‌.

 ئه‌و رۆژانه‌ش ره‌وشه‌كه‌ هه‌ستی كوردانه‌و كوردی بوون، دواییش له‌ یه‌كێتی قوتابیانی كوردستان له‌ ئاماده‌یی هه‌ولێری كوران، كارمكرد، ئه‌ویش پێویستی خوێندنه‌وه‌ی شته‌ كوردییه‌كان بوو، رۆژانه‌ التاخی و برایه‌تی و گۆڤاره‌كانی ده‌نگی مامۆستاو ژین و هاوكاری و كۆنه‌ گۆڤاره‌كانی رزگاریش مابوون، ئه‌وه‌ سه‌ره‌تای زه‌وق و شه‌یدایی خوێندنه‌وه‌مان بوو.

غازی حه‌سه‌ن: وەكو ئه‌وەی من دەزانم تۆ له‌ته‌مه‌نێكی درەنگ دەستت به‌نووسین كرد، ئه‌وە جۆن وا رێككه‌وت؟

Image
شێرزاد هه‌ینی: من له‌ سه‌ره‌تای هه‌شتاكانه‌، به‌دروستی له‌ شوباتی 1981 رۆمانی به‌سه‌رهاتی ده‌ریاوانێكی خنكاوی ماركیزم وه‌رگیراوه‌ته‌ كوردی، كه‌ له‌ ساڵی 2000 وه‌ك نامیلكه‌ له‌ ده‌زگای سه‌رده‌م بڵاوكرایه‌وه‌. ئه‌و ده‌مانه‌ش بواری بڵاوكردنه‌وه‌ كه‌م بوو، ئه‌وه‌ی هه‌شبوو هانده‌ر نه‌بوون.

غازی حه‌سه‌ن: هه‌ولێر به‌قه‌د كۆنییه‌كه‌ی ته‌پوتۆزی پشتگوێ خستن كوشتویه‌تی، پێكهاته‌كه‌شی هه‌مه‌ ته‌بیعه‌ته‌، تۆ چۆن له‌نێوان كۆنی هه‌ولێرو گه‌شه‌سه‌ندنی هه‌ولێر شارستانی ئه‌م شارە دەنۆری؟

شێرزاد هه‌ینی: پێشكه‌وتن و فاكته‌رو هۆكاره‌كانی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ره‌وشی كۆنی مێژووییه‌وه‌ هه‌یه‌، له‌سه‌رده‌می حكومی ئه‌تابیكیه‌كانه‌وه‌ ماوه‌ته‌وه‌، دووری ئیماره‌تی سۆران و بابان و نزیكی له‌ موسلی بنكه‌ی نه‌ته‌وه‌یی عه‌ره‌بی و نه‌هاتنه‌وه‌ی رووناكبیرانی ناوچه‌كه‌ له‌ توركیا پاش رووخانی عوسمانیه‌كان و چه‌ندین هۆكاری تر له‌دوای ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌، به‌ڵام لاپه‌ره‌ی تری ئه‌و شاره‌ كۆنیه‌كه‌ی و ده‌شته‌ به‌ پیته‌كه‌ی و نزیكی له‌ عه‌ره‌بی عیراقی و سوریا و توركیا و له‌ هێلی بازرگانی ئێرانه‌وه‌، هه‌موو فاكته‌رن ئه‌و شاره‌ زۆر زۆرتر گه‌شه‌ بكات، به‌راستی گه‌شه‌كردنی

Image
ئیمرۆ بایه‌خداره‌، ئه‌وه‌ی له‌و سه‌رده‌مه‌ پێشبكه‌وێت ئه‌و ده‌خوێندرێته‌وه‌و جێگای ده‌مینێت و جوان و باش ده‌نووسرێته‌وه‌.

غازی حه‌سه‌ن : سه‌ردەمی منداڵیتان وابزنم به‌شێكی زۆری له‌گه‌رەكه كۆن و خۆشه‌كه‌كانی هه‌ولێر به‌سه‌ربردووە به‌تایبه‌تیش سه‌یداوە.. ئه‌م ژیانه‌ چ له‌له‌زەت وبیرەوەرییه‌كی لای ئێوە دروست كردووە؟

  شێرزاد هه‌ینی: گه‌رِه‌كی سه‌یداوه‌، ئه‌گه‌رچی ئێمه‌ زوو دووركه‌وتینه‌وه‌، یه‌كه‌م رۆژی چوونه‌ مه‌كته‌بم باوكم منی به‌ پاسكیل برده‌ مه‌كته‌ب زۆر دڵم خۆش بوو، ده‌وامه‌كه‌مان به‌یانی و ئێواران بوون كه‌ هاتمه‌وه‌ ژنان و پیاوان له‌سه‌ر دایكم كۆببنه‌وه‌و وتیان باوكت گیراوه‌و نه‌قلی ناو عه‌ره‌بیانی ده‌كه‌ن، 13 مانگ باوكم نه‌هاته‌وه‌، كه‌ هاته‌وه‌ش ئێمه‌ چووینه‌ شامیه‌و دیوانیه‌و غماس و .. بۆیه‌ كه‌مم خۆشی دییوه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌ بیرم ماوه‌، ئه‌و گه‌رِه‌كه‌ یه‌ك دوو كه‌س نامه‌ی هه‌موو گه‌رِه‌كه‌یان ده‌خوێنده‌وه‌، یه‌ك دوكان بووزو شه‌كرو ده‌رمان و روون و ماست و ... هه‌مووانی به‌ قه‌رد و به‌ حازر ده‌فرۆشت، به‌ كۆڵانه‌كه‌ی ئێمه‌ یه‌ك شێره‌ی ئاو هه‌بوو، به‌شی هه‌مووانی ده‌كرد، له‌و گه‌رِه‌كه‌دا كیژو كورِ نه‌بوو، له‌و گه‌رِه‌كه‌ ماڵه‌كان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خواردنیان بۆیه‌ك ده‌برد، بۆیه‌ ده‌كرێ بڵێین به‌یه‌كه‌وه‌و له‌سه‌ر یه‌ك سفره‌ نان خوراوه‌.

زۆر مناڵ ده‌مرد نه‌مانده‌زانی هه‌ژاری و نه‌زانینی له‌ پشته‌وه‌یه‌ نه‌ك شه‌وه‌و ده‌ستوه‌شاندن و مانگگرتن و ترس، له‌و گه‌ڕه‌كه‌ هه‌موو كرێكارو ره‌نجده‌ربوون، گه‌رِه‌كێك ته‌واو ژنان ره‌شپۆش و خه‌مباربون، پیاوان ماندوو و ده‌ست قه‌ڵشتی و چۆك برینداربوون. له‌و گه‌رِه‌كه‌ دوو سێ ماڵ كاره‌بای هه‌بوو، هه‌موو به‌یه‌كه‌وه‌ به‌دیار یه‌ك رادێوی هه‌وال بیستن و ده‌نگی ئیسرائیل و په‌كی ئێران و یه‌ریڤان و چیرۆكی شه‌وانی رادێوی كوردی ئێران و پاشانیش به‌دیار رادێوی سه‌ره‌وه‌(شاخ) داده‌نیشتین.  

 له‌و گه‌رِه‌كه‌ مێوانی یه‌كێك هه‌موویان ده‌پرسی، ئه‌و گه‌رِه‌كه‌ لانه‌ی پێشمه‌رگه‌و كوردایه‌تی بووه‌، هه‌رگیز پیاوانی ده‌سته‌ڵاتی لێ هه‌لًَنه‌كه‌وتووه‌ تا ئیداره‌ی كوردی دانه‌مه‌زرا، له‌ یه‌كه‌م كابینه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم سێ چوار وه‌زیری سه‌یداوه‌یی تێدابوو.

 

غازی حه‌سه‌ن :گه‌نجێتی له‌هه‌ولێر چ بیرەوەرییه‌كی لا دروست كردوون؟

Image
شێرزاد هه‌ینی: له‌و شاره‌ زوو بووكله‌و توالێت و خنافس و شروالی شووشه‌یی و وێنه‌گرتن و چوونه‌ كۆرِی ئه‌ده‌بی و په‌شێوو ره‌نجبه‌رمان ناسی، له‌و شاره‌وه‌ چوونه‌ ناو شۆرشی ئه‌یلولی و زۆر گه‌ڕایین، له‌و شاره‌وه‌ له‌ بن شیشه‌كانی ئۆرزدی بۆ ته‌ماشای كیژان راوه‌ستایین، له‌و شاره‌وه‌ ئێواران دوو سێ جار له‌ چوارده‌وره‌ی قه‌ڵاتا ده‌سووراینه‌وه‌و زۆرمان باس ده‌كرد، هه‌وال و كتێب و زه‌وق و نوكته‌مان ده‌گۆرییه‌وه‌، به‌ تایبه‌تی هاوینان، هه‌ر كه‌سه‌و له‌ شارێكی ئه‌و ولاته‌وه‌ ده‌گه‌رایه‌وه‌، ئێمه‌ له‌ ئاماده‌یی بووین، خوێندكاری هه‌موو كولیژه‌كانی عیراقمان ده‌ناسی، ئێمه‌ مناڵ بووین گه‌وره‌مان زۆر ناسی، ئێمه‌ تازه‌ بووین زۆرمان بینی، ئێمه‌ پاك بووین زۆر كاره‌ساتمان بینی، ئێمه‌ كه‌م بووین به‌ زۆری به‌یه‌كه‌وه‌ پاش 11ی ئازاری 1974 ده‌رچووینه‌وه‌ ده‌ره‌وه‌. زۆرمان له‌و شۆرشه‌ به‌ باش و به‌ خراپه‌وه‌ فێربووین، ئێمه‌ له‌یه‌ك گه‌ڕه‌كی هه‌ژارنشینی سه‌یداوه‌ بووین كوڕانی ئه‌فه‌ندی شۆرش و كانی و رووناكی و ئازادیمان ناسی، له‌و شاره‌دا ده‌مانزانی له‌سه‌ر شاری كه‌ركووك شه‌ڕ ده‌بێته‌وه‌، ده‌مانزانی حزبی شیوعی له‌گه‌ڵ به‌عسا ناگاته‌ هیچ و رِه‌نجه‌كه‌ی به‌ فیرۆ ده‌چێت، ده‌مانزانی ئه‌وه‌ی خوێندن ته‌واو نه‌كات كامیل نابێت، ده‌مانزانی خۆشه‌ویستی سه‌ره‌تاو بناخه‌ی خۆش و كامه‌رانی ژیانه‌.
 

 غازی حه‌سه‌ن:سینه‌ماو ته‌له‌ڤیزیۆن لای تۆ بوونه‌ته‌ دوو ئامێرو كه‌رەسته‌ی جێی بایه‌خ.. ئه‌گه‌ر له‌بیرت بێت به‌ شێوەیه‌كی گه‌رۆكانه‌ سه‌ردەنێك پرپاگه‌ندە بۆ فلیمی سینه‌ماكانی هه‌ولێر دەكرا، تۆ هیچ بیرەوەری ویادگارییه‌كت له‌مبارەوە هه‌یه‌ لێرە باسی بكه‌ین؟

Image
 شێرزاد هه‌ینی: ئه‌وه‌ ده‌مانه‌ وشه‌ی ریكلام و سیاسه‌تی ریكلام و به‌رنامه‌ی ریكلام نه‌بوو، به‌ڵام ریكلام هه‌بوو، فیلمه‌كانی سینماكانی سیروان و جوندیان و سه‌فین و حمراو سه‌لاحه‌دین ریكلامی زۆری بۆ ده‌كرا، ئه‌فیشی جوانی بۆ بڵاوده‌كرایه‌وه‌، پیاوێكی چوارشانه‌ی مه‌چه‌ك ئه‌ستووری ده‌نگ گه‌وره‌ی چاوزه‌قی بێ شه‌رم، ژێره‌وه‌ی پارچه‌ دارێكی باریكی تابلۆیه‌كی چوارگۆشه‌ی گه‌وره‌ی فیلمه‌كه‌ی له‌ناو شارا ده‌گێرا، له‌ناو گیرفانه‌ گه‌وره‌كه‌ی شه‌ره‌واڵی ئه‌فیشه‌كانیشی ده‌رده‌هێناو دابه‌شی ده‌كرد، سینما پیرۆزبوو، ئه‌گه‌ر ئیمرِۆ لای ئه‌وروپیه‌كان و ولاتانی پێشكه‌وتوو پیرۆزه‌، ئه‌وه‌ له‌ په‌نجاكان، له‌ شێسته‌كان و سه‌ره‌تای حه‌فتاكانه‌وه‌ له‌ لای ئێمه‌ش پیرۆزبوو، گه‌وره‌و گچكه‌و ژن و كیژوو خێزانه‌ وردو درشت ده‌چوونه‌ سینما، سینما به‌شێكی ژیانی رۆژانه‌و ته‌واوكه‌ری ئه‌ركی و رۆژانه‌ بوون.

 غازی حه‌سه‌ن:رۆژەكانی جه‌ژن له‌هه‌ولێر تایبه‌تمه‌ندی هه‌یه، رۆژانی بن له‌یلوكان.. گۆڕستانه‌كان له‌رۆژی جه‌ژن چه‌شنه‌ كه‌رنه‌ڤالێكی هه‌بوو.. خه‌ریكه‌ به‌ناو شارساتنی بوونه‌وە ئه‌م به‌هایه‌یان نامێنێت.. دەتوانی هه‌ندەك له‌م روداوانه‌مان بۆ باس بكه‌یت كه‌ لایه‌نی كه‌كچه‌رو ژیانی كوردەواری دەگێڕنه‌وە؟

 شێرزاد هه‌ینی:له‌به‌رئه‌وه‌ی جه‌ژن مه‌راسیمێكی ئاینییه‌ ره‌نگه‌ زۆر شتی نه‌گۆڕابێت، برنجی ئیمڕۆ باشتره‌و قه‌یسه‌كه‌ی به‌تامترو جوانتره‌، جلوبه‌رگه‌كه‌ی زۆرتره‌و ره‌نگینتره‌، وه‌نه‌بێ هیچی نه‌گۆڕابێت، به‌ڵام چوونه‌ سه‌رقه‌بران و ده‌ستماچكردن و ئاشتبوونه‌و نانی به‌یانی و نوێژه‌كه‌ی و بۆن و خۆگۆڕین .. وه‌ك رۆژانی زووتره‌، ئه‌گه‌ر دیوه‌خانی ئاغا كه‌متره‌ له‌ شوێنیتر ماوه‌، باره‌گای حزب و سه‌ردانی به‌رپرسانیش جێگه‌ی شێخ و گه‌وره‌كانی ئه‌و رۆژانه‌ی گرتیته‌وه‌.

- جه‌ژنه‌كانی نه‌ورۆز له‌ دارەتوو و بنه‌سڵاوەو به‌ستۆرە كه‌رنه‌ڤالی رەنگاورەنگ بوون .. رابوون بوو ، به‌تایبه‌تیش له‌دوای ئازری 1970.تۆ وەكو گه‌نجێكی ئه‌و سه‌ردەمه چ یادگارو تۆنارێكتان لا هه‌ لێرە باسی بكه‌ین؟

شێرزاد هه‌ینی:نه‌ورۆزه‌كه‌ی داره‌توی 1970 و پێش ئه‌ویش هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی له‌ گونده‌كانی ده‌شتی هه‌ولێر كردیووانه‌ هه‌بووه‌، به‌ڵام وه‌ك نه‌ورۆزه‌كه‌ی داره‌توو نه‌بوو، ئه‌و رۆژه‌ ئه‌و چه‌ژنه‌ گۆڕان و سه‌رهلدانه‌و كۆبونه‌وه‌و شادی و هاتن و په‌یمان نوێكردنه‌وه‌و یه‌كێتی و ئاپووره‌و هونه‌رو موسیقای جه‌ماوه‌ریی بوو، به‌راستی ئه‌و رۆژه‌ مێژووییه‌ شانازی گه‌وره‌ی هه‌ولێرییه‌كان بووه‌، ئه‌و رووداوه‌ ماناو تێگه‌یشتنی زۆری نیشاندا، له‌و رۆژه‌دا یه‌كه‌مین یه‌كێتی و هاوخه‌باتی تۆماركرا، له‌ویێ سوپای پێشمه‌رگه‌ی نیزامی بینرا، له‌ویێ زانرا كه‌رنه‌ڤالی میللیش ئه‌گه‌ر حكومی خۆت به‌دسه‌رته‌وه‌ بێت سازده‌كرێت.

Image
پاش ئه‌و نه‌ورۆزه‌ به‌ستۆره‌ بووه‌ مه‌یدانی ئه‌و خه‌بات و به‌رده‌وامی و خۆراگرییه‌، هه‌موو كه‌س ده‌هات و به‌لًَێنی بۆ حزب و مه‌لا مه‌سته‌فای ره‌حمه‌تی دووپاتده‌كرده‌وه‌. به‌ستۆره‌ ته‌نیا جۆگه‌ ئاوێكی باریك به‌ هاوین و شێت به‌ به‌هارو زستان نی یه‌، پرده‌ نه‌وییه‌كه‌ی ته‌نیا په‌رینه‌وه‌و گرێدانی خانزاد به‌ سه‌ربه‌ن نی یه‌، ئه‌و به‌ستۆره‌ ساڵانه‌ قیبله‌و باره‌گای كوردایه‌تی و پارتایه‌تی بووه‌.

 غازی حه‌سه‌ن: هه‌ولێر به‌سه‌رهات و روداوی خۆش و ناخۆشی زۆرن.. دەتوانن باسی روداوەكانی سالی كه‌ر گیرانمان بۆ بكه‌ن؟

 شێرزاد هه‌ینی:من ئه‌و برِیاره‌ی سه‌رۆكایه‌تی شاره‌وانی هه‌ولێر ببینبوو كه‌ی دوا كه‌ری كه‌ناسان نه‌ماو خانه‌نشین كران، من بینیبووم خانه‌كانی شاره‌وانی بودجه‌ی بۆ كه‌ره‌كانیان چه‌ندبوو، ئه‌وانه‌ی كه‌ریاربوون، ئه‌وانیش دۆسیه‌و ئه‌ولیات و خاوه‌ن برائه‌تی زمه‌یان هه‌بوو، ئه‌و كه‌ره‌ شینه‌ نێرانه‌ی شاره‌وانی و دارفرۆش و باراشبه‌رو كۆهه‌ڵگرو نه‌وتفرۆش و كافرۆش و جامبازو ماستفرۆش و ده‌شته‌كیه‌كان و كورچیه‌كان و زه‌بڵفرۆش و ئاوفرۆش و عه‌تارو دێوه‌ره‌و گلًَه‌سه‌رفرۆش و خوێ فرۆشان مێژوو و بیره‌وری بوون. كه‌ شه‌قامه‌ به‌رین بوون و پێویستی زۆرترو گوزه‌ران خۆش بوو كه‌رگیران په‌یدابووه‌، ئێستاش له‌ زۆر گۆشه‌ی ئه‌و ئه‌وروپایه‌ بارهه‌ڵگری كه‌رو كه‌ردار ماوه‌. هه‌تا هه‌فتاكان له‌ شاره‌وانی هه‌ولێر مابوون، هه‌تا ئه‌و ساڵانه‌ی دوایی خانی سپی و خانی سالحه‌سوور و خانی چه‌له‌بی و خانی ..... له‌ناو جه‌رگه‌ی شارا هه‌بوون.

 غازی حه‌سه‌ن: ئه‌و كه‌سایه‌تیانه‌ی له‌هه‌ولێردا خزمه‌تیان كردو كه‌م ناویان دێت ، یا خه‌ریكه‌ له‌بیر بكرێن.. به‌رای تۆ كێن؟

 شێرزاد هه‌ینی:ئه‌وانه‌ له‌ بیرنه‌كراون و ناویان ماوه‌، به‌ڵام هه‌موو لایه‌ك نایناسن، یان كه‌م و زۆر ناویان ناهنێت، له‌ شاره‌دا كه‌سایه‌تی گه‌وره‌، ژیان و له‌ رۆژانی خۆیان تۆماریان ماوه‌، هه‌ر له‌ مه‌لا فه‌ندی، ره‌شاد موفتی و زید ئه‌حمه‌د عوسمان و عونی یوسف و شێخه‌ شه‌ل و ئاوره‌حمان و جلیل خه‌یات و  پیرباڵ محمود و جاهیدو كانی و هادی چاوشلی و عبدالخالق معروف و مه‌لا عولای ماتۆرو گییو موكریانی و حیدریه‌كان و پۆلیسه‌كانی سه‌ره‌تای شۆرشی ئه‌یلۆل و ئاغا پێشكه‌وتنخواره‌كانی دزه‌ییان و كوره‌چییه‌كانی به‌رهه‌مێنه‌ری كه‌رپووچ و  كریستیانه‌كانی ناو عه‌نكاوه‌و ناوشارو سسته‌ره‌ نازادره‌كانی نه‌خۆشخانه‌كان و مغدید سۆران و بێبه‌ش و  سالح شێره‌و باخچه‌چیه‌كان و ناعورچیه‌كان و وه‌ستاكانی كارێزهه‌ڵهێنانه‌وه‌و مه‌لادوازده‌ علیمه‌كان و ئه‌و كیژانه‌ی له‌ په‌نجاكان و شێسته‌كان بۆ ته‌واوكردنی زانكۆ به‌ ته‌نیا چوونه‌ به‌غداو ئه‌و كوره‌ ده‌وڵه‌مه‌ندانه‌ی بۆ خوێندن چوونه‌ توركیاو له‌نده‌ن و ولاتانی شیوعی، ئه‌وانه‌ی فێربوون و ئه‌وانه‌ی شێت بوون، به‌زمی قۆریات و خواردنه‌وه‌و حزبایه‌تی و پاره‌كۆكردنه‌وه‌و دیوارنوسین .......

 غازی حه‌سه‌ن: زۆرجاران هه‌ولێر به‌ هۆی خۆلادان و بێ بایه‌خی رۆشبیرانی بایه‌خی پێویستی به‌ رەوشی رۆشنبیری خۆی نه‌داوە.. چاپخانه‌ی كوردسان و رۆلی له‌ وشیاری سیاسی و ئه‌دەبی چی بوو.. گیوموكریانی و حوزنی كارەكی بێ هاوتایان به‌ رەنج و كۆششی خۆیان كرد له‌ بواری رۆژنامه‌گه‌ری و رۆشننبیری ئێوە وەكو خوێندەوارێكی ئه‌وان سه‌ردەمان جۆن له‌م تێكۆشانه دەروانن كه‌رویداوە.

 شێرزاد هه‌ینی: به‌راستی چاپخانه‌كه‌ی مام گییوو بڵاوكراوه‌كانی ئه‌و و ساڵۆنه‌كه‌ ئه‌ده‌بیه‌ سیاسیه‌كه‌ی ئه‌و خوێندنگاو بوارو پردو رووناكی و خوێنده‌واری ئه‌و شاره‌بووه‌، هه‌ندێ له‌ كه‌سایه‌تیه‌كانی هه‌ولێریش زۆر یارمه‌تیان داوه‌ تا ئه‌و بتوانێ ئه‌و كاره‌ باشتر راپه‌رێنێت، ئه‌وه‌ی یارمه‌تی داوه‌، بوویته‌ خاوه‌ن ئیمتیازی و ئه‌وه‌ی پشتیوانی كردووه‌. ده‌كرێ كێتبه‌كانی ئه‌و چاپخانه‌ به‌ یه‌كه‌م بڵاوكراوه‌ی فیكری و رۆشنبیری ناو شار وه‌سف بكرێت.

غازی حه‌سه‌ن: كرمانج وشارستان دوو پێكهاته‌ی كۆمه‌لایه‌تی هه‌ولێرن.. تۆ چ دەلێیت.. ئایا ئه‌مه‌ ململانێی نێوان گوندو شار بوو، یاخود هۆكاری تری هه‌یه؟
 

شێرزاد هه‌ینی: كرمانج و  شارستان دوو دۆست و دوو دوژمن بوون، هاوبه‌ش و هاورێ و نه‌یاربوون، ژنبراو زاوا خه‌زوورو بووك و خه‌سوو وه‌ستاو كرێكارو كوره‌چی و قووركارو ئاغاو سه‌ركارو ئازاو ترسنۆك و بوێرو حیزانه‌ بوون، نیشتیمانپه‌ره‌وه‌رو جاش و حزبی نه‌ته‌وه‌یی و حزبی شیوعی بوون، كرمانج و شارستان جیران و دوورو نزیك و لایده‌بوون، ئه‌و دوو كه‌سه‌ زۆر خزمی نزیك بوون، باخچه‌چی و ئاوی كارێزو جۆگه‌و جۆباربوون، ئه‌و ده‌چووه‌ لای ئه‌و له‌ دیوه‌خانه‌كه‌ی ده‌مایه‌وه‌و ئه‌و ده‌هاته‌ شاری به‌ داوه‌تی ئه‌و كه‌باب و ماستاوی به‌ به‌فری ده‌خوارد. دوو هێلی ته‌ریب بوون، دوو وه‌رزی دووربوون، به‌ڵام زۆر نزیك بوون بۆیه‌ زوو گه‌یشتنه‌وه‌ یه‌ك هاتنه‌ سه‌ر ماڵی یه‌كتری له‌یه‌كتری ماره‌كرانه‌وه‌، میراتی یه‌كتریان گرته‌وه‌، به‌شی یه‌كتریان دا به‌یه‌كه‌وه‌ بوونه‌ پارتی و شیوعی و جه‌لالی و مه‌لایی و به‌یه‌كه‌وه‌ چونی هێزی باڵك و سه‌فین و ده‌شتی هه‌ولێر به‌یه‌كه‌وه‌ گیران و له‌ سێداره‌ش دران، كه‌ شارستان دكتۆر بوو كرمانج نه‌خۆش ده‌بوو ده‌هاته‌ بن ده‌ستی، هێدی هێدی ئه‌ویش دكتۆرو نه‌شته‌رگه‌ری بۆ نه‌وه‌ی ئه‌و كرده‌وه‌، ئه‌گه‌ر كرمانج له‌ خانه‌كه‌ی ئه‌و شه‌وانه‌ خۆی گوێدرێژه‌كه‌ی ماوه‌ته‌وه‌، وا كرمانجه‌كه‌ خاوه‌ن زه‌وییه‌كه‌و باڵه‌خانه‌ی چه‌ند نهۆمی له‌سه‌ر دروستكرووه‌و كوڕی شارستانه‌كه‌ی پێش سه‌د ساڵ كرێچی ئه‌وه‌.

شار گچكه‌ بووه‌ كه‌ شارستانی لێبوو، دوو سێ گه‌رِه‌كی كۆنی نه‌وی به‌چلكاوی بۆگه‌نی بوو، ئیمرۆش شاری به‌ كرمانج دوو سه‌د گه‌ڕه‌كه‌، دوو سه‌د خوێندنگای ناوه‌ندی دواناوه‌ندی و ئاماده‌یی و سه‌دان زانكۆو كۆلیژو یه‌یمانگه‌و سه‌نته‌ری تێدایه‌.

به‌ ماستی كرمانجان نه‌وه‌ی زۆر له‌و شاره‌دا هاته‌ په‌یدابوون، به‌ كاریته‌ی دار هه‌ولێری خۆشناوان، چه‌ندین گه‌ڕه‌ك هاتنه‌ ئاوابوون، به‌ شه‌قه‌ره‌و كفرو حه‌سیری ئه‌وان بوو ساپیته‌ راگیراوو راوه‌ستا. به‌ هه‌نارو هه‌رمێ و ترش و شیرینی ره‌زو باخان و هه‌نگوێنی به‌له‌زه‌ت زه‌وقیان هه‌ڵساو زۆربوون بوون.

ئێستا شارستان كوڕی ناو كرمانج و  سه‌پان و شوان و كیژی ناو بێری و  كابان و په‌رێزی هه‌یه‌. ئێستا كرمانج و شارستان دوو ده‌سته‌واژه‌یه‌ كه‌م ماناكه‌ی ده‌زانن، زۆر به‌ زه‌حمه‌تی له‌یه‌كتری جیاده‌كرێته‌وه‌، به‌ یه‌ك سك له‌دایكبوون و به‌یه‌ك مه‌مك تێر شیربوون و به‌یه‌ك قه‌لات سه‌ربه‌رزبوون و به‌یه‌ك شۆرش په‌ره‌ورده‌بوون و به‌یه‌ك ئه‌لف و بێ ئه‌مین باڵدار فێری خوێنده‌واری بوون، به‌یه‌ك قازی كیژو كوران ماره‌و حه‌لال بوون، به‌یه‌ك ده‌نگ مه‌ولوودی پێغمبه‌ر پیرۆزبوون، به‌یه‌ك شاری پایته‌خت شادبوون.

 

غازی حه‌سه‌ن: دەزانم هه‌ندێك به‌م پرسیارە سه‌رسام دەبیت به‌لام حه‌ز دەكه‌م هه‌ندێك باسی شێته‌كانی نێو هه‌ولێرم بۆ بكه‌یت.. تۆ دەزانی شێته‌كانی هه‌ولێر دونایه‌كی تایبه‌تن؟ له‌بیرتانه‌ هه‌ندێكیان بوونه‌ كاراكته‌ری شیعرو چیرۆكی هه‌ندێك نووسه‌ر؟
 

شێرزاد هه‌ینی: شێته‌كانی ئه‌و شاره‌ هه‌موو عاقل بوون، شێته‌كانی جارانی ئه‌و شاره‌ هه‌موو قسه‌زان و پیتۆل بوون، زۆریان دوارۆژو سبه‌ینێیان ده‌بینی، شێته‌كانی ئه‌و شاره‌ خاوێن و چوارشانه‌و پۆشته‌و بیرمه‌ندبوون، هه‌ر یه‌كێك له‌وانه‌ ره‌وشتی تایبه‌تی هه‌بوو، هه‌ر یه‌كێك له‌وان ره‌وشت و رۆژانه‌ی زۆر تایبه‌تی هه‌بوو، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ باش ناتوانم باسیان بكه‌مه‌وه‌، بۆ نموونه‌  به‌رخۆكه‌ له‌ خواردنی هه‌موو بوكێك ئاماده‌بوو له‌و شاره‌ ئاگاداری هه‌مو بووك گواستنه‌وه‌یه‌ك بوو، به‌ ته‌زبێحه‌كه‌ی ناوی هه‌موومانی ده‌ژمارد له‌ بیرمه‌ له‌به‌ر یارمه‌تیدان و رووخۆشی ناوی عه‌بدولا په‌شێویشی ده‌ژمارد. شێتێك به‌ دزی سواری ئوتومبێلی ئه‌فسه‌رێكی پله‌ گه‌وره‌ی بووه‌، له‌نێوان رێگای موسل هه‌ولێر هه‌ڵساوه‌ته‌وه‌ ئه‌فسه‌ره‌كه‌ی شێتكردبوو، بۆیه‌ گوایه‌ حكومه‌ت به‌ ده‌رزی كوشتی، شێت هه‌بووه‌ گوایه‌ دۆستی نازداری ژنی هه‌بووه‌، به‌ دزی چوویته‌ لایان، شێتمان هه‌بووه‌ له‌به‌ر زۆری باران وتبووی ئه‌و ئاوه‌ له‌ده‌ست من بوایه‌ له‌ خودا باشتر به‌كاریده‌هێنا، من بم ناهێلم یه‌ك دلۆپی به‌ خۆرِایی برِوات، شێتمان بۆچوونی سیاسی شرۆڤه‌ ده‌كرد، شێتمان هه‌بووه‌ ئه‌لمانی كورد بوو و پرۆپاگه‌نده‌ی بۆ نازییه‌ت كردووه‌، شێتمان هه‌بووه‌ ده‌ستی به‌ هێزبووه‌، شێتمان هه‌بووه‌ باوكی زولمی زۆری له‌ كورد كردبوو ئه‌وی شێتكردبوو، شێتمان بووه‌ ئاماده‌یی ته‌واوكردبوو گوایه‌ زۆری خوێندووه‌ بۆیه‌ تێكچووه‌، عاشقی شێت و شێتی دلًَدارو ئه‌ڤین زۆربوون.

غازی حه‌سه‌ن: پێتان وایه‌ هه‌ولێر پێی نابێته‌ نێو به‌ساربوونیه‌وە، تۆ دەزانیت هه‌ندێك پێیان وایه‌ هه‌ولێر هێشتا گوندێكی گه‌ورەی ژێر دەسه‌لاتی پێكهاته‌ی دوكه‌وتووی گوندنشینه؟

شێرزاد هه‌ینی: هه‌ولێر هه‌رچۆنی پێناسه‌ بكه‌یت، لای من له‌ ناو تۆماری نفووس و جنسیه‌ی و له‌سه‌ر نه‌خشه‌و زانین چوار زانكۆی گه‌وره‌ی تێدایه‌، سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیرانی یه‌كه‌م حكومه‌تی كوردی تێدایه‌، له‌و شاره‌دا 4000 كۆمپانیای بێگانه‌ ناوی تۆماره‌، له‌و شاره‌دا زۆرتر له‌  100هه‌زار  ئوتومبێلی ژماره‌ی تایبه‌تی و ئه‌وه‌نده‌ی تریشی تێدایه‌. له‌و شاره‌ بێ كاره‌بایه‌، هه‌موو به‌ هیمه‌تی خۆیانه‌وه‌ بێ یارمه‌تی حكومه‌ت شه‌وانه‌ تا سه‌عات 12 شه‌و رووناكی و ته‌لڤزێونیان داگیرساوه‌. ئه‌و شاره‌ گه‌وره‌ترین بنكه‌و سه‌نته‌ری ئابووری و رۆشنبیری و كه‌لتووری و حزبی و حكومی و جوانی و ئیسلامی و ئیلحادی و سۆزانی و ره‌وشتبه‌رزی و زانین و ته‌ندروستی و مۆدیل و شانازی و كرین و فرۆشتن و بازرگانی هه‌موو شتی تێدایه‌ .......
 

 غازی حه‌سه‌ن: مه‌چكۆ به‌شێكه‌ له‌ پێكهاته‌ی رۆشنبیری هه‌ولێر، لای تۆ چ دەگه‌یه‌نێت؟

 شێرزاد هه‌ینی: مه‌چكۆ ناوه‌كه‌ی و شوێنه‌كه‌ی و شێوه‌كه‌ی و دیوه‌خانه‌كه‌ی و مێوانه‌كه‌ی و چایه‌كه‌ی و ناودارییه‌كه‌ی و پشتیوانیه‌كه‌ی و ... سه‌ربه‌ستی و شانازییه‌.!

غازی حه‌سه‌ن: شه‌ری نووسه‌ران و كێشه‌كانیان به‌ چ جۆرێك وەسف دەكه‌یت؟ 

Image
 شێرزاد هه‌ینی: برِوا ناكه‌م خوێن رژابێت، كتێب سوتێنرابێت، قه‌له‌م شكابێت، به‌رپێنه‌ درابێت، نانبڕا زۆر كرابێت، راپۆرتی بۆگه‌ن نووسرابێت، خۆی له‌ بیره‌خواردنه‌وه‌ی یه‌ك كرابێت، به‌رداخی عه‌ره‌قی یه‌ك رژابێت، گیرفان بڕابێت، یه‌كتریان گا بێت، بڕوا ناكه‌م .. به‌ڵام حه‌زده‌كه‌م پشتیوانی یه‌ك بن، شتی یه‌كتری بخوێنه‌وه‌، باشی یه‌كتری بنووسنه‌وه‌، كه‌موكورِی یه‌كتری پڕبكه‌نه‌وه‌، رِه‌شانه‌وه‌ی شه‌وانه‌ی یه‌كتری بشۆنه‌وه‌، كتێبی یه‌كتری به‌رزبكه‌نه‌وه‌، شیعری یه‌كتری بنووسنه‌وه‌، زۆرتر بخوێنه‌وه‌و كه‌متر حزبایه‌تی بكه‌نه‌وه‌ .......

غازی حه‌سه‌ن: ئایا نیشته‌جێبوونتان له‌ سوێد گۆڕانكارییه‌كی لای تۆ پێكهێناوە.. من دەزانم له‌وەته‌ی له‌دەرەوەن ژمارەیه‌ك كتێب و به‌رهه‌متان چاپ كردووە.. پرۆژەتان چییه‌ بۆ دوارۆژ؟

 شێرزاد هه‌ینی: ولاتی سوید، به‌فری سوید، هێمنی سوید، جوانی نازدارانی سوید، كتێبخانه‌ی پڕی سوید، به‌رێزی سه‌رۆك وه‌زیرانی سوید، سواربوونی پاس و شه‌مه‌نده‌فه‌ری سیاستمه‌دارانی سوید، نه‌بوونی وێنه‌ی سه‌رۆك له‌ لاپه‌ره‌ی یه‌كه‌می رۆژنامه‌ی گه‌وره‌ی سوید، ده‌ریای خاوێن و ئاوی خاوێن و سه‌گی خاوێن و خاوێنه‌كانی هه‌موو سوید، وانه‌ی مێژوو جوگرافیاو ئه‌ده‌ب و ئاین و ره‌وشت و سیاسه‌ت و حزبایه‌تی و یاسایه‌.

 پرۆژه‌م زۆره‌ تا تاقه‌تم مابێ چاوانم ببنێت، تا ده‌ستم كاربكات ئیش بۆ روشنبیری كوردی و بۆ فێربوونی مناڵه‌كانم ده‌كه‌م، بۆ خۆم ده‌ژیم و خه‌میش له‌ هه‌مووان ده‌خۆم.

  غازی حه‌سه‌ن: چۆن دەنووسن، كاته‌كانی نووسین وخوێندنه‌وەتان چۆنه‌؟ ئایا وازت له‌قه‌ڵه‌م هێناوە بۆ نووسین و كیبۆردو كۆمیۆته‌ر كارەكانتی به‌رەو كێ بردووە؟

شێرزاد هه‌ینی: به‌لًَێ قه‌له‌م نه‌ما، ئه‌و رۆژانه‌ی چه‌ند ماڵمان ده‌كرد بۆ قه‌له‌متراشێك، چه‌ند دارمان خواردووه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی قه‌له‌م یان مساحه‌مان نه‌هێناوه‌، یان لاپه‌ره‌یه‌كمان به‌ ره‌شكردنه‌وه‌ پیس كردبایه‌، رۆیشت. من له‌گه‌ڵ نوێكاری هۆش و كارم، من عه‌بدی كه‌سی زانام شتی تازه‌م بۆ بهێنێت، من دژ ئه‌وانه‌م له‌گه‌ڵ نوێیه‌كان كارده‌كه‌ن و جنێویشی پێده‌ده‌ن، من واده‌زانم خه‌ڵكی بێ ره‌وشت كه‌م  و ته‌سك بینین ده‌بن، ئه‌وه‌ی ده‌یبنێت برِوای پێ ناكات، ئه‌وه‌ی سواری ده‌بێت لای شووره‌ییه‌، ئه‌وه‌ی ده‌یخوێنێته‌وه‌ به‌ درۆی ده‌زانی، ئه‌و ده‌رمانه‌ی چاره‌سه‌ری ده‌كات به‌ سیحرو جادووی ده‌زانێت، زانست به‌راستی چرایه‌ ئه‌و دروشمه‌ زوو له‌ دیواری گه‌وره‌ی خوێندنگاكانمان نووسرابوون، پیرۆزبوون. سه‌روه‌ری قه‌له‌مه‌، قه‌له‌مه‌كان به‌كارناهێنینه‌وه‌، گه‌وره‌یی قه‌له‌مه‌ نووسینه‌كان به‌ قه‌له‌م نانووسینه‌وه‌، گه‌وره‌ی زانسته‌ كۆمپیوته‌ر جێگه‌ی قه‌له‌می گه‌وره‌و نازداری گرتیته‌وه‌.
 

غازی حه‌سه‌ن: سوێدی دیموكرات و ئارام لای تۆ چ دەگه‌یه‌نێت؟

 

 شێرزاد هه‌ینی: سوید به‌هه‌شته‌ بۆ كه‌سانی ئیماندار دروستكراوه‌و ئیمانداره‌كان زۆر ئیماندارییان كردووه‌ تا ئه‌و ولاته‌ی به‌ ئیمانه‌یان له‌ناو به‌فرو سه‌هۆل و باران و سه‌ختی شاخ و دووری سنوورو گه‌وره‌یی ولات و شه‌ڕه‌كانی كۆنی ئه‌وروپاییه‌كان بۆ ده‌سته‌ڵات و كه‌نیسه‌ دروستكردووه‌، به‌ خوێن و ئاره‌قه‌و زانست و كارو شه‌ری كه‌نیسه‌و قه‌شه‌كان دروستكراوه‌، بۆیه‌ پیرۆزه‌ ئه‌و سویده‌، له‌ خۆیان پیرۆز بێت، سوپاسیش بۆ خۆیان ئێمه‌یان حه‌واندیته‌وه‌و نان و ئاوو ئاگرو خوێندن و ره‌وشتمان ده‌ده‌نێ.

غازی حه‌سه‌ن: نامۆیی چ مانا یه‌كی هه‌یه‌؟

 شێرزاد هه‌ینی: دوو سال ئه‌و دوو ساڵه‌ نامۆیی كه‌م بوویته‌وه‌ گه‌یشتن و دیتن و هاتن باشه‌، ئه‌گه‌ر ولات و ده‌سته‌ڵاتت هه‌بوون نامۆییش كه‌متر ده‌بێته‌وه‌. كه‌ی عه‌ره‌ب له‌ له‌نده‌ن نامۆن، كه‌ی ئێرانی له‌ لۆس ئه‌نجلس نامۆن، كه‌ی تورك له‌ ئه‌لمانیا نامۆن، كه‌ی ئه‌لبانی له‌ سویسرا نامۆن، كه‌ ده‌سته‌ڵاتت بوو، كه‌ نیازت بوو له‌ زانست و پێشكه‌وتن بگه‌یت نامۆیه‌كه‌ كه‌متر ده‌بێته‌وه‌.

 غازی حه‌سه‌ن: دەگه‌رێمه‌وە لای كاری رۆژنامه‌گه‌ری ماوەیه‌ك له‌هه‌ولێر كاری رۆژنامه‌نووسیتان كرد وچه‌ند ژمارەیه‌كی هه‌ولێرتان چاپ و بلاوكردەوە. دەكرێت له‌مبارەوە شتێكمان بۆ باس بكه‌ن؟

 شێرزاد هه‌ینی:  من به‌ ته‌نیا 12 ژماره‌ی 8 لاپه‌ره‌یی رۆژنامه‌ی هه‌ولێرم به‌ پاره‌ی سه‌ندووقی شاره‌وانی هه‌ولێر چاپ و بڵاوكرده‌وه‌، زۆربه‌ی خۆم ده‌منووسی، هه‌مووم به‌ خۆم پاكنووس ده‌كرده‌وه‌، هه‌موو به‌ خۆم دابه‌شده‌كرد، ئه‌و رۆژانه‌ ده‌رچوونی رۆژنامه‌ ئاسان نه‌بوو. ره‌نگی مۆرم بۆ دانا، تا دوور بێت له‌ حزب. له‌و رۆژنامه‌ی پێشنیاری پاركی گه‌وره‌ی هه‌ولێرم كرد له‌ شوێنی سه‌ربازگه‌ی رژێم، له‌و رۆژنامه‌یه‌ هه‌ستم كرد ئه‌و شاره‌ زۆر ماوه‌ تا پێشبكه‌وێت، له‌و رۆژنامه‌یه‌ زانیم خوێنه‌رمان كه‌مه‌، له‌و رۆژنامه‌یه‌ زانیم كه‌لتووری خوێندنه‌وه‌مان لاوازه‌.

 غازی حه‌سه‌ن : ئه‌و ئازادییه‌ی بۆ رۆژنامه‌گه‌ری كوردی پێكهاتووە، له‌لایه‌ن خودی حیزبه‌كان كه‌ تێكۆشانیان بۆ ئازادی كردووە، كۆنترۆل وسانسۆر كراوە، ئێوە چی دەڵێن ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بڵێین كارەكان پێچه‌وانه‌و هه‌ڵگه‌راوە به‌رێوە دەچن؟

شێرزاد هه‌ینی: رۆژنامه‌گه‌ری كوردستان هه‌نگاوی زۆری بڕییوه‌، به‌لام چه‌ند یاسا سه‌روه‌ر بێت، چه‌ند حزبایه‌تی كه‌مترو كالتر بێته‌وه‌، ده‌وری راسته‌قینه‌ی ده‌ست رۆیشتووی رۆژنامه‌گه‌ری به‌ده‌رده‌كه‌وێت، چاوه‌رێ یاسا و پیاونی یاساو حزبی یاساناس و گه‌وره‌ی یاساپه‌رست ده‌كه‌ین. رۆژنامه‌ی باشیش هه‌یه‌و بۆچوونی جوانیش هه‌یه‌و تۆماری رۆژنامه‌ی ئازادیش هه‌یه‌.
 

  غازی حه‌سه‌ن: ئایا ئه‌و رۆژنامانه‌ی به‌ نێوی ئه‌هلی و سه‌ربه‌خۆو له‌كوردساتن دەردەچن توانیویانه‌ ئه‌و ناسنامه‌یه‌ به‌دەست بهێنن كه‌ مایه‌ی پێكهێنانی ئه‌مجۆرە رۆژنامانه‌‌؟

 شێرزاد هه‌ینی:كێشه‌ی رۆژنامه‌ی كوردی ئه‌وه‌ نی یه‌ ئه‌و رۆژنامه‌ی ئه‌هلییه‌، یان پاره‌و موچه‌و مانگانه‌و پاداشت و سه‌ده‌قه‌ له‌و حزب و له‌و سه‌ركرده‌یه‌ وه‌رده‌گرێت، یان سه‌ربه‌خۆو ئازادن، كێشه‌ی رۆژنامه‌گه‌ری كوردی ئه‌وه‌یه‌ خوێنه‌ری نی یه‌، تیراژی كه‌مه‌، كه‌ی خوێنه‌ری زۆربوو، كه‌ی له‌سه‌ر پێ خۆی وه‌ستاو یاسای له‌ پشت بوو، ئه‌وه‌ رۆژنامه‌ی ئه‌هلی ده‌بێت و ناترسێت و مه‌له‌ف و دۆسیه‌ی دارایی و زۆری تریش ده‌كاته‌وه‌و ناوی نووسه‌ره‌كه‌ش ئاشكرا نابێت.

 غازی حه‌سه‌ن: دەسه‌لات له‌كوردساتدا داوای پاراستن وپه‌رەپێدانی ئازادی له‌ رۆژنامه‌و دةزگاكانی راگه‌یاندن دەكات و پێچه‌وانه‌ش راگه‌یاندن گله‌یی له‌دەسه‌لات دەكه‌ن؟ كامه‌ین راستن؟

شێرزاد هه‌ینی: ئه‌و دوو لایه‌نه‌ ئه‌و دوو ده‌سته‌ڵاته‌ ده‌بێ دووری یه‌ك بن خزم نه‌بن، یار نه‌بن، پشتیوان و هاوسۆز نه‌بن، ئینجا گله‌یی زۆرتر ده‌بێت و هه‌روه‌ها گله‌ییش نابێت. بنمای رۆژنامه‌ی ئه‌هلییش پاره‌و یاساو بازاری ئازادو ده‌رچوونی هه‌موو لایه‌ك له‌ خوێندنگای دیموكراسی و یه‌كتریان وه‌رگرتنه‌.
 

 غازی حه‌سه‌ن: هه‌ندێك رۆژنامه‌ به‌ سه‌خافه‌ وەسف دەكه‌ن، تۆ پێتان وایه‌ هه‌ق بێت هه‌تا به‌ رۆژنامه‌ی روزەردیش پێی بگوترێت سه‌خافه‌؟

شێرزاد هه‌ینی: هێشتا رۆژنامه‌گه‌ری نه‌گه‌یشتووته‌ ئه‌و ئاسته‌ی هه‌موو لایه‌ن و ناوو شێوه‌ی هه‌بێت، ته‌مه‌نی رۆژنامه‌گه‌ری هه‌ر چوار پێنچ ساڵێكه‌و ته‌واو، له‌ ولاتانی ده‌ره‌وه‌ شارۆچكه‌ هه‌یه‌، ته‌مه‌نی رۆژنامه‌كه‌ی به‌ به‌رده‌وامیش ده‌رچووه‌ سه‌رووی 150 ساڵه‌، نموونه‌ی ئه‌و شارۆچكانه‌ش زۆرن. له‌و ته‌مه‌نه‌وه‌ رۆژنامه‌ بۆ گه‌نج و پیرو ئه‌سپ و سه‌گ و پشیله‌و مێبازی و نێربازی و دارستان و وشه‌ی یه‌كتربڕین و رۆژنامه‌ی ده‌رمان و ..... سه‌خافه‌و جنێوو ته‌نزو ..... ده‌بێت.

 غازی حه‌سه‌ن: باری رۆشنیری كورد له‌ ئاوارەیی و به‌تایبه‌تیش له‌ئه‌وروپا چۆن دەبینن؟

 شێرزاد هه‌ینی: هه‌موو هه‌ناسه‌یه‌ك له‌ ده‌ره‌وه‌ بێت بۆ ناوه‌وه‌یه‌، هه‌موو په‌یڤێك له‌ ژووره‌وه‌ش بێت بۆ ده‌ره‌وه‌شه‌. ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌وروپایه‌ ره‌وشی باشتره‌ بواری ئه‌فراندن  و نووسین و گه‌یاندنن باشتره‌، دیاره‌ شتی زۆر باش له‌ ده‌ره‌وه‌ ده‌گاته‌وه‌ ژووره‌وه‌، ئه‌گه‌ر به‌راورد به‌ سه‌رژمێری كوردی ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه‌ بكه‌یت دیاره‌ شته‌كان ده‌ره‌وه‌ زۆر زۆره‌.

 

غازی حه‌سه‌ن:گله‌یی له‌ رۆشنبیران دەكرێت كه‌ به‌جۆرێك له‌جۆرەكان بوونه‌ته‌ هه‌مان كۆپی كێشه‌كانی ناوەخۆی كوردستان، پێتان وایه‌ ئه‌م بۆچوونه‌ له‌ راستی نزیك بێت؟

 

شێرزاد هه‌ینی: ره‌نگه‌ جاران خه‌ڵكی ده‌ره‌وه‌ ده‌بوونه‌ بێگانه‌و ره‌ش و كال ده‌بوونه‌وه‌، به‌ڵام ئیمرۆ ئه‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه‌ یه‌ك ره‌نگ و یه‌ك ده‌نگن. ئاوێته‌یی ولات و ده‌ره‌وه‌ ئاسانه‌و زۆر ئاسانه‌.

غازی حه‌سه‌ن: سایدە كوردییه‌كان روبه‌روی رەخنه‌ی زۆر دەبنه‌وە به‌تایبه‌تیش كه‌ كه‌سانێكی هه‌ له‌سایه‌ی ئازادی سایدەكان كارەكان به‌ رەو شتی نادروست و نابه‌چێ دەبه‌ن.. ئایا ئێوە چۆنی دەبینن؟

شێرزاد هه‌ینی: نه‌مری و مانه‌وه‌و به‌رده‌وامی بۆ سایده‌كانه‌، رۆژنامه‌و ته‌لڤزیۆن و رادیۆكان ته‌مه‌نیان كورت دیاره‌، بۆیه‌ سایده‌كان تازه‌ن و به‌ره‌و كاروانێكی سه‌خت و دژوار رێ ده‌كه‌ن، ره‌خنه‌و توانج و هه‌ره‌شه‌ كاریان لێ ناكات، نه‌مری بۆ ئه‌وانه‌.

غازی حه‌سه‌ن: پێتان وایه‌ سایدەكانیش سێبه‌ری لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانیان به‌سه‌رەوە بێت و دوچاری هه‌مان كێشه‌و گرفی باری رۆشنبیری دەرە نه‌بوون له‌ دەملاچكه‌ كردنه‌وەی ناوەوە؟

شێرزاد هه‌ینی: نه‌خێر ده‌ستی كه‌سی ناگاتێ ئه‌وان، واته‌ سایده‌كان له‌ قوله‌ی قافن، له‌ناو ده‌ریان، له‌ناو هه‌ورن، كه‌س زه‌فه‌ریان پێ نابات، ئه‌وه‌ش ئازایه‌تی ئه‌وان نی یه‌ دونیا گۆراوه‌.

غازی حه‌سه‌ن: ئه‌گه‌ر شێرزاد یه‌كێك بێت له‌به‌رپرسه‌كانی كوردسان چ بۆ رۆسنبیران دەكات؟

شێرزاد هه‌ینی:  ره‌وشی ماڵه‌وه‌یان بۆ سازده‌كه‌م تا باش بنووسن و بخوێنه‌وه‌، با سه‌فه‌ر بكه‌ن، بچنه‌ ولاتانی عه‌ره‌بی، ئێران زۆر بگه‌رًێن، بچنه‌ ئه‌وروپا دوور بڕۆن، نزیك بڕۆن، سه‌فه‌ر باشه‌، كتێبی زۆریان بۆ چاپ ده‌كه‌م، فێریان ده‌كه‌م چه‌ند ره‌خنه‌و ته‌شه‌نه‌ له‌یه‌ك ده‌گرن نیو ئه‌وه‌نده‌ ستایش و په‌سنی یه‌كتری بكه‌ن، ده‌شتخۆشی له‌ نووسین و چاپه‌مه‌نی یه‌كتری بكه‌ن، زۆر زۆری تر ..!

غازی حه‌سه‌ن: ئه‌گه‌ر شێرزاد حاكمی هه‌ولێر بێت چ له‌ هه‌ولێر دەكه‌یت؟

شێرزاد هه‌ینی: ئه‌گه‌ر حاكمی هه‌ولێربم، ئه‌گه‌ر ده‌ستم بڕواو حزب و قازانج و كه‌سانی نابه‌لََّه‌دو ناشاره‌زاو نه‌ریتی بۆگه‌ن بوارمان بده‌ن، بۆ ئه‌و یه‌ك ملێونه‌ كه‌سه‌ی ئه‌و شاره‌، ئه‌و نیو ملێونه‌ كه‌سه‌ی ته‌نیشت ئه‌و شاره‌، سه‌د كتێبخانه‌ی گشتی و نۆهه‌د یاریگه‌و هه‌شتا پارك و حه‌وتا مه‌له‌وانگه‌و شه‌ست قوتابخانه‌ی ترو په‌نجا سه‌نته‌ری ته‌ندروستی ترو چل بنكه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی ژنانه‌و پیاوانه‌و پیرانه‌و شێتانه‌و زیره‌كانه‌و ته‌مبه‌ڵانه‌و زۆرزانایانه‌و مناڵانه‌و نه‌وجه‌وانانه‌و مێردمناڵانه‌و هه‌رزه‌كارانه‌و گه‌نجانه‌و لاوانه‌و عاشقانه‌و  .. و سی هێلی پاسی هاتوچۆو بیست گه‌راجی گه‌وره‌ی راوه‌ستانی ئوتومبێل، ده‌ بازاری هاوچه‌رخی جوانی هه‌رزانی باشی نوێ، نۆ بانكی پاره‌ هه‌ڵگرتنی ترو هه‌شت سینمای تر، حه‌وت هۆلی گشتی تر، شه‌ش مۆزه‌خانه‌و پێنج شوێنه‌واری نوێ ده‌كه‌مه‌وه‌و چوار سه‌نته‌ری گه‌وره‌ی فێربوونی زمانی ئینگلیزی و فه‌ره‌نسی و توركی و فارسی و .. ده‌كه‌مه‌وه‌، سێ ئه‌نجوومه‌نی شاره‌وانی به‌ هه‌ڵبژاردن داده‌نێم، دوو پارێزگار، یه‌ك ئه‌نجوومه‌نی پیرانی دوور له‌ حزب و پێشه‌واو عه‌شیره‌ت به‌ هه‌ڵبژاردن داده‌نێم، یه‌ك رووباره‌ ئاو ده‌هێنه‌وه‌ ناو شارو یه‌ك ده‌ریاچه‌ی ده‌ریا له‌لایه‌كی شار پانده‌كه‌مه‌وه‌، یه‌ك دارستانی زۆر گه‌وره‌ترو كه‌سكتر له‌ دووری شار ده‌چێنم،  هه‌رچی باره‌گه‌ی حزب هه‌یه‌ هه‌ڵده‌گرم، هه‌رچی وێنه‌ی سه‌رۆك و پێشه‌واو سكرتێرو براگه‌وره‌و سه‌رۆك عه‌شیره‌ت و ... ناهێلًَێم، زۆربه‌ی مزگه‌وته‌كان شێوه‌و كارنامه‌ی له‌ ئاینی وشكه‌وه‌ ده‌كه‌مه‌ بنكه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و فێرخوازی و زانیاری و مێژوویی و ره‌وشتبه‌رزی و ....

ئه‌گه‌ر حاكمی شاربم پاش چوار ساڵ وازده‌هێنم و رۆژانه‌ی خۆم ده‌نووسمه‌وه‌ سه‌دان هه‌زار دانه‌ی چاپ ده‌كه‌م و ..... ئه‌گه‌ر سه‌رۆكی ئه‌و شاره‌بم، به‌ ئه‌وراقی كۆنی شاره‌كه‌ داده‌چمه‌وه‌و ته‌ماشای خاوه‌نداری مولكه‌كان ده‌كه‌مه‌وه‌و له‌ خاوه‌نه‌كه‌ی ده‌پرسمه‌وه‌و له‌ سه‌رچاوه‌كه‌ی ده‌گرێم، له‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی ورد ده‌بمه‌وه‌و له‌ هێله‌كانی زۆر شت ده‌دۆزمه‌وه‌، له‌ هه‌موویان په‌شیمان ده‌بمه‌وه‌و خاوه‌نه‌كه‌شی رازی ده‌كه‌مه‌وه‌ .. ئه‌گه‌ر من حاكمی شاربم، ئه‌وانه‌ی ده‌چنه‌ سه‌فه‌ری حه‌ج ژماره‌یان زۆر كه‌م ده‌كه‌مه‌وه‌، یاریزان زۆر ده‌كه‌م، .. ده‌ترسم ئه‌وه‌ بڵاونه‌بێته‌وه‌ و ....... ئه‌گه‌ر من بكه‌نه‌ حاكمی ئه‌و هه‌ولێر پیره‌ وشه‌ی ئه‌ربیل زۆرتر به‌كارده‌هێنم، چونكه‌ له‌ هه‌موو شاره‌كان و مێژووه‌كان و راستییه‌كان و رووداوه‌كان كۆن تره‌، ئه‌گه‌ر من له‌و شاره‌ ده‌ستم بڕوات هه‌رچی ژن و پیاوی نه‌خوێنده‌وارمان هه‌یه‌ خوێنده‌واری فێرده‌كه‌م، هه‌رچی .....  

غازی حه‌سه‌ن: ئه‌گه‌ر شێرزاد ببێته‌ دادوەر چۆن مامه‌له‌ له‌گه‌ل كێشه‌ی نووسه‌رو رۆژنامه‌نووسان له‌گه‌ل ئاسایش و دەسه‌ڵاتدارانی كوردستان دەكات؟

شێرزاد هه‌ینی: ده‌بێ رێزی هه‌موو كه‌سێك به‌پێی یاسا بگیرێت، یاسا له‌ سه‌رووی هه‌موومانه‌. با رۆژنامه‌نووس و دادگاو ده‌سته‌ڵات بزانن، یه‌ك رێگا پێشمان ده‌خات ئه‌ویش سه‌روه‌ری یاسایه‌. ئه‌وه‌ی سه‌رپێچی یاسا بكات ئوتومبێله‌كه‌ی وه‌رده‌گه‌رێت و خۆی و كۆمه‌لًَێك كه‌سی بێتاوانی به‌رامبه‌ری خۆی ده‌كوژێت، ئه‌گه‌ر بێ یاسایی له‌ زانكۆ بكرێت مامۆستا ناشایسته‌ ده‌بێته‌ رابه‌ری ناشایسته‌. ئه‌گه‌ر بێ یاسا له‌ رووی ژنانه‌وه‌ بكرێت، نیوه‌ی كۆمه‌ڵ بریندارو نه‌خۆش و ماندوو ده‌بێت، ئه‌گه‌ر بی یاسایی له‌ رووی دارستان و ئاوو هه‌واو زانست و نه‌ریت و ....... بكرێت، به‌ره‌و دواكه‌وتن و مردن رێ ده‌كه‌ین.

 غازی حه‌سه‌ن:پرۆژه‌ی داهاتووت ..؟؟

شێرزاد هه‌ینی: من به‌رده‌وام ده‌نووسم و كار ده‌كه‌م، حه‌زده‌كه‌م ئه‌زموون و ماندبوونی ئه‌وانی تر، ئه‌وانی له‌مێژه‌ به‌ كۆشش دروستبوون، ئه‌زموونی ئه‌وانه‌ من به‌ ئاسانی بیكه‌مه‌ كوردی به‌ خوێنه‌رو كۆمه‌ڵی كورده‌واری ئاشنای بكه‌م.

كتێبێكم به‌ناوی خۆشه‌ویستی و سێكس ته‌رجمه‌كردووه‌، له‌و كتێبه‌دا رۆژنامه‌گه‌ری فه‌ره‌نسی و دۆسیه‌كانی پۆلیسی فه‌ره‌نسی هه‌رچی په‌یوه‌ندی شه‌رعی و ناشرعی سیاسه‌تمدارانی فه‌ره‌نسی هاوچه‌رخ هه‌یه‌ ئاشكرای كردووه‌.

 چۆن ژنێكی ئه‌لمانیای خۆرهه‌ڵات به‌ ماوه‌یه‌كی كورت بووه‌ راوێژكاری ئه‌لمانیای فیدرال ئه‌و كتێبه‌م كردیته‌ كوردی.

 رۆژانه‌ی سه‌فیری فه‌ره‌نسی له‌ ئێرانم كردیته‌ كوردی، تێروانی ئه‌وه‌ له‌ ولاته‌.
 هه‌رچی بزانم بۆ روشنبیری و زانینی كۆمه‌ڵه‌كه‌م باشه‌و ده‌توانم كاری له‌سه‌ر بكه‌م ده‌یكه‌م.

غازی حه‌سه‌ن: چيت لة ئه‌وروپا ده‌ستكه‌ووه‌ ..؟

شێرزاد هه‌ینی:  زۆر وه‌ك گه‌ڕان و ناسینه‌وه‌ی مرۆڤ و سیاسه‌ت و حكومه‌ت و یاساو خاوێنی و ..... سێ كورو كیژم له‌ زانكۆ ده‌خوێنن، شه‌ش حه‌وت كتێبم چاپكردووه‌ شه‌ش حه‌وتی ترم ئاماده‌یه‌و چه‌ندی تریش وا كاری له‌سه‌ر ده‌كه‌م، ته‌ندروستیم جارێ باشه‌. زۆریش گه‌ڕام.

غازی حه‌سه‌ن:دوايي ...؟

شێرزاد هه‌ینی: سوپاس بۆ تاقه‌تی تۆ كاك غازی، من كه‌سی به‌ تاقه‌تم خۆش ده‌وێت، خۆزگه‌ كه‌سانی به‌ تاقه‌ت له‌ شوێنی به‌ تاقه‌ت بن، تا تاقه‌ته‌كانیان هه‌ر به‌ تاقه‌ت بمینێته‌وه‌. بریا كه‌ هاتیته‌ ولاتی سوید تۆم دیبایه‌. زێده‌ سوپاس و به‌ هیوای دیدار.

 

--------

له:klawrojna.com

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

له : peyv.blogfa.com

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

که‌ره‌که‌ مه‌مره‌ به‌هاره‌ ......

ئه‌مڕۆ له شاری مه‌ریوان بڕیار وه‌ها بوو که له زانکۆی په‌یام نووری ئه‌م شاره‌دا ؛ به‌ بۆنه‌ی رۆژی جیهانی زمانی زگماکیه‌وه‌ کۆبوونه‌وه‌یه‌ک ساز بکرێت . ( هه‌ر چه‌نده‌ له ماوه‌که‌ی خۆیی یه‌عنی رۆژی جیهانی زمانی زگماکی ماوه‌یه‌ک تێ په‌ڕ بووه‌ ) . به‌ڵام ئه‌م جاره‌ش به‌ڵێنه‌ هیچ و پووچه‌کانی کاربه‌ده‌ستان گوڵی کرد  .

کاتێ که میوانان له دوور و نزیکه‌وه‌ ده‌گه‌یشتنه‌ پێش زانکۆ به‌ ده‌رگایه‌کی داخراوو رووبه‌ڕوو ده‌بوونه‌وه‌ ، و ده‌بایه‌ یه‌که‌ یه‌که‌ له‌ پشت دیواره‌که‌وه‌ بچوونایه‌ته‌ ناو حه‌وشه‌که‌وه‌ .

دواتر زانیمان که کاربه‌ده‌ستانی زانکۆ خوێندکارانیان ترساندوه‌ که ئه‌گه‌ر ئه‌م کۆبوونه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ببه‌ن ؛ ئه‌وا پۆلیسی فریا که‌ووتن (110) تان بۆ بانگ ده‌که‌ن .

 

                                                        *     *     *

هه‌روه‌ها ئه‌مڕۆ که 8 ی مارس رۆژی جیهانی ژنانه !! خوێندکارانی زانکۆ  هه‌وڵیان دا که بۆ رێز گرتن له پله‌ و پایه‌ی ژنان کۆبوونه‌وه‌یه‌ک ساز بکه‌ن که‌چی زۆر ماقووڵانه‌ جوابیان کردون !!!!!! که ئه‌گه‌ر خوا رێکی خست ئه‌وا به‌هار له یه‌که‌م مانگی دا ده‌تووانن کۆبوونه‌وه‌که‌تان ساز بکه‌ن .

ده‌ی کورد ناهه‌قیه‌ بڵێت : ( که‌ره‌که‌ مه‌مره‌ به‌هاره‌        چووزه‌ی که‌ما دیاره‌ )  

 

 

له :..peyv.blogfa.com/

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

ئاخۆ که‌سێک بێت...

 

ئاخۆ که‌سێک بێت...

یارمه‌تیم بدات ئه‌م به‌رده‌ی ژێرم بۆ لا ببات ...

سه رچاوه:http://www.peyv.blogfa.com/

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

((ووتووێژی ئێقباڵ به رخان ئه ندامی ده سته ی نووسه رانی رێکخراوه ی ناحکوومی ژنانی مه ریوان له گه ڵ نارین مو حه مه دی ئه ندامی هه ڵسووڕاوی ئه م رێکخراوه یه))

سه ره تا سپاسی به شداریت بۆ ئه م ووتو وێژه ده که م ئه گه ر ده کرێت با له زمانی خۆته وه بتناسین ؟

و: من نارین مو حه مه دی  (فارغ التحصیل هنرهای تجسمی ) نووسه رو هه ڵسووڕاوی مافی ژنان و ئه ندامی هه ڵسووڕاوی رێکخراوه ی ژنانی مه ریوان .

پ: به ر له وه یکه بڕۆینه سه ر پرسیاره کانمان پێم خۆشه ئه م پرسیاره ئاراسته ی تۆ بکه م که هه ستی شێعر ووتنی تۆ چۆن ده ستی پێکردو به چ زمانێک شێعر ده ڵێت و له سه ر ئه و کتێبه شێعره ی که چاپ کراوه قسه بکه یت ؟

و: هه ر له منداڵییه وه هه ستی شێعر ووتنم له خۆم دا ده بینی رۆژ به رۆژ ئه م هه سته م زیاتر ده بوو تا ئه وه یکه شێعره کانم هێنا یه سه ر کاغه ز من به زۆری به زمانی فارسی شێعر ده ڵێم چوونکو به زمانی فارسی باشتر ده توانم هه ستی خۆم له شێعره کانم دا ده رببڕم. به ڵێ من ساڵی 1383 ی هه تاوی کۆمه ڵێک شێعری خۆم له کتێبێک دا به ناوی ( سکوت خاکستری ) له چاپ داو ئیستا له به رده ست خوێنه ران دا یه .

پ: تۆ کی بۆ خۆت ماوه یه ک له زانکۆ دا بوویت هه ستی سه ربه خۆیی ژنانی خوێندکاری زانکۆ کان چۆن ده بینیت ؟

و: ژنان و کچانی زانکۆ کان به بوونیان ده توانن گرینگییه کی تایبه تیان ببێت بۆ ناساندنی که سایه تی خۆیان و وه کوو چالاکێک بۆ رووبه روو بوونه وه له گه ڵ کێشه کان و وریا کردنه وه ی ژنانی دیکه بۆ گه یشتن به سه ر به خۆیی . به ڵێ دیاره        هه ستی سه ربه خۆیی له نێو ژنانی خوێندکار له چاو ژنانی دیکه زۆرتره و هه روه ها پێشکه وتنخوازانه ترو ده توانێت سه ر که و تووتریش بێت .

پ: کارو چالاکی رێکخراوه ی ژنانی مه ریوان له رابردوو تا ئیستاو له داهاتوودا چۆن    ده بینیت ؟

و: به خۆشییه وه ده توانم بڵێم که رێکخراوه ی ژنانی مه ریوان توانیویه تی له گه ڵ زۆریک له کێشه فه رهه نگییه کان ده ست و قامک نه رم بکات و هه روه ها به و هه موو ئاست ته نگی و گوشارانه وه درێژه به چالاکی خۆی بدات و له ماوه ی هه ڵسووڕانی رێکخراوه ی ژنانی مه ریوان دا که سانێکی زاناو رۆشنبیرو خوازیاری یه کسانی ژن و پیاو پێوه ندییان پێوه کردوین و ژماره یه کی زۆریان داوای ئه ندامییه تیان له       رێکخراوه که مان دا کردوه چوونکو رێکخراوه ی ژنانی مه ریوان مه به ست و ئامانجی   گه یشتن به کۆمه ڵگایه کی به را به رو یه کسان و دوور له هه ڵاواردنی جنسی یه      ده توانێت داهاتوویه کی روون و سه رکه وتووی هه بێت .

پ: به ڕای تۆ ئازادی ژن ده توانێت چ کاریگه ریی یه کی له سه ر کۆ مه ڵگای ئینسانی هه بێت ؟

و: ته نیا ده توانم بڵێم که ئازادی کۆمه ڵگای ئینسانی به گشتی و سه رکه وتنی        سه رجه م دانیشتوانی کۆمه ڵگاو که ڵک وه رگرتن له هێزوتوانای ئینسانه کان بۆ باشتر بوونی وه زعییه تی جیهان له گره وی ئازادی و زانایی ژناندایه .

پ: له م رۆژانه دا نوێنه رانی باڵی پاوانخوازی مه جلیسی ئیسلامی ئێران به ڕاشکاوانه  داواکاری نه هێشتن و پێشگرتن به چوونه زانکۆی کچان بوون . پێتان وایه                 په سه ندکردنی ئه م داواکارییه چ کاریگه رییه کی له سه ر ده روون و وره ی ژناندا بێت ؟

و: خه ڵک زاناو وریا بوونه ته وه و ناهێڵن زانکۆ ته نیا تایبه ت به جنسیه تێک بێت و به رپرسانی ده وڵه تی هه ڵیان بژێرن هه ربۆ یه زۆربوونی کچان یان کوڕان له زانکۆ کان به بێ هیچ جیاوازی یه کی جنسی ده بێت رۆژ به رۆژ به رچاوتر بێت . ئیمه وانه زانین که کوڕانی خوێندکاری زانکۆ هیچ کێشه یه کیان نیه له چاو کچانی خوێندکار باشترن ئه گینا ئه وانیش کێشه ی زۆریان هه یه . من پێم وایه ئه م داواکارییه ی     نوێنه رانی مه جلیسی ئیسلامی که گویا رۆیشتنی کچان بۆ زانکۆ ناتوانێت هۆ کارێکی    به ڵگه یی و مه نته قی هه بێت هه ڵه یه و ده بێت پێداچوونه وه ی له سه ر بکرێت . له به ر ئه وه یه ئه مرۆکه ئینسانه کان خوازیاری پێشکه وتن و دروست کردنی کۆمه ڵگا یه کی ئازادو به رابه رو سه رکه وتوون من روو به و که سانه ی خوازیاری نه هێشتنی کچان بۆ زانکۆکانن ده ڵێم که ئه گه ر زانکۆکان و به رپرسانی زانکۆ بڕوای ئه وه یان پێناکرێت له گه ڵ کچان و ژنان هه ڵسووکه وت بکه ن ده بێت گۆڕانکارییه کی بنه ڕه تی له نێو زانکۆکاندا رووبدات نه ک پێش به چوونی کچان بۆ زانکۆکان بگیرێت چوونکو زانکۆ شوینی فێر بوونی عیلم و زانسته و هیچ په یو ه ندی یه کی به خراپه کاری یه وه نیه و ژنان خۆیانن حورمه تی و که سایه تی خۆیان ده پارێزن نه ک به ترس و هه ڕه شه و دروشمی دوا که وتوانه ی شه ره ف و نامووس په سه ند کرده وه ده رهێنانی ئه م داوا کارییه و نوێنه رانی مه جلیسی ئیسلامی ده توانێت ئیعترازاتی به ربه ڵاوی ژنانی به دواوه بێت .

پ: تۆ وه کو نووسه رو شاعێرکی لاو وهه ڵسووڕاۆیکی مافی ژنان چ چاوه ڕاونی یه کت    له نووسه ران و رۆشنبیران دیکه هه یه ؟

و: من پێم وایه که نووسه ران و رۆشنبیران ده بێت ته نیا یه ک کێشه نه که نه ته وه ره و باسی بابه ته کانیان و ده بێت هه وڵ بده ن به ناسینی گشت کێشه کانی کۆمه ڵگا دوای هه ڵوێست گرتنی رۆشنبیرانه ی خۆیان بۆ چاره سه رکردنی کێشه کان تێبکۆشن      ئه مڕۆ که کێشه ی ژنان کێشه یه کی جیهانی یه به ڵام به داخه وه زۆرێک له نووسه ران و روشنبیران ته نیا باس له کێشه کان ده که ن که ده بێت  جگه له باسکردن بۆ ئاگاکردنه وه و زانیاری دان و دیاریکردنی رێگاچاره ی گونجاو بۆ ژنان له هه وڵدا بن .

 

 

سه رچاوه:http://www.zananm.com

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

رِیَژین ئیبراهیم

زۆریَك له‌ژنان متمانه‌یان به‌میَرده‌كانیان نیه‌...!!

نه‌بوونى متمانه‌ له‌نیَوان ژن و میَردا له‌ ئیَستادا هۆكاریَكى سه‌ره‌كیه‌و زۆریَك له‌ ژن ومیَرد به‌ده‌ست ئه‌و كیَشه‌یه‌وه‌ ده‌ناڵینن، ئه‌گه‌ر بیَت و له‌گه‌ڵ هه‌ندیَك له‌و كه‌سانه‌دا بیَینه‌ ئاخاوتن ده‌بینین زۆر كیَشه‌ هه‌یه‌ و زۆر ریَژه‌ى جیابوونه‌وه‌ هه‌یه‌ رۆژانه‌ له‌نیَو دادگاى سلیَمانیدا چه‌ندان حاڵه‌تى له‌و جۆره‌ ده‌بینین و هۆكاره‌كه‌شى نه‌بوونى متمانه‌یه‌ له‌نیَوان ژن و میَردا ئه‌مه‌ش هۆكاریَكى زۆر تر سناكه‌ ،له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌دا چه‌ندین بۆچونى جیاواز هه‌یه‌ ،فاكته‌ریَكى زۆر گرنگ هه‌یه‌ ده‌بیَت هه‌موو مان بزانین ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ته‌نها ئه‌م كیَشه‌یه‌ له‌كاتى چوونه‌ ناو ژیانى ژن و میَردایه‌تى دا نیه‌ به‌ڵكو زۆر به‌ى راو بۆچوونه‌كان ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمیَنن هه‌ندىَ جار مرۆڤ پیَش ئه‌وه‌ى زه‌واج بكات واته‌ پیَش ئه‌وه‌ ى كه‌ كه‌سیَك هه‌ڵبژیَریت متمانه‌ى پیَناكا له‌ئیَستادا زۆر ئه‌و كیشه‌یه‌ له‌ ئارادایه‌ هه‌ندیَك جار په‌یوه‌ندیه‌كى حۆشه‌ویستى له‌ نیَوان دوو كه‌سایه‌تیدا دروست ده‌بیَت له‌ ده‌قه‌ى یه‌كه‌مه‌وه‌ زۆر خۆشه‌ویستیه‌كایان به‌ گرو تینه‌و زۆر هۆگرى یه‌كدى ده‌بن ، به‌لاَم ئه‌م خۆشه‌ویستیه‌ زۆر جار له‌ خه‌ندیَك مرۆڤدا كاڵبوونه‌وه‌یه‌ك به‌خۆوه‌ ده‌بینیَت ،

به‌لاَم ئه‌م خۆشه‌ویستیه‌ زۆر جار له‌ خه‌ندیَك مرۆڤدا كاڵبوونه‌وه‌یه‌ك به‌خۆوه‌ ده‌بینیَت ، ئه‌مه‌ش هه‌مووى ده‌گه‌ریَته‌وه‌ بۆ نه‌بوونى متمانه‌ له‌نیَوان ئه‌و دوو كه‌سه‌دا ئه‌وكانه‌ پیَش زه‌واج بیَت یان دوواى زه‌واج ،له‌م نیَوه‌نده‌شدا زۆر جار ده‌بیَته‌ كیشه‌یه‌كى زۆر چونكه‌ له‌پیَش پرۆسه‌ى به‌هاوسه‌ربوونه‌متمانه‌یه‌كى ئه‌و تۆیان نیه‌ تابتوانریَت باوه‌ر به‌یه‌كدى بكه‌ن،هه‌ندیَك جاریش ئه‌م هه‌ڵیه‌ دووباره‌ ده‌بیَته‌وه‌ بۆیه‌ زۆر كات ده‌بیَت ئه‌وه‌ى كه‌ له‌دواى زه‌واج متمانه‌ دروست نابیَت له‌نیَوان ئه‌و دوو ره‌گه‌زه‌دا ، چونكه‌ لیَك تیَنه‌گه‌یشتن هه‌یه‌ له‌نیَوانیاندا، چونكه‌ بریاریًَكى كتوپر دروست ده‌بیَت، له‌ ئیَسادا كیَشه‌یه‌كى زۆر دروست بووه‌ ره‌نگه‌ هه‌ندیَك جار كیَشه‌ى گه‌وره‌ى لیَده‌كه‌ویَته‌وه‌ ،
له‌ئاماده‌كردنى ئه‌م راپۆرته‌دا هه‌وڵم دا زۆر ترین كه‌س بدویَنم كه‌ رووبه‌رووى ئه‌و جۆره‌ كیَشه‌یه‌ بوونه‌ته‌وه‌ كیَشه‌یان هه‌یه‌ به‌لاَم لیَره‌دا كیشه‌یه‌ك هه‌یه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌ كیَشه‌یان هه‌یه‌ ناتوانن ده‌رى ببرن، كه‌س ئاماده‌ى ئه‌وه‌ى تیا نه‌بوو كه‌ كیَشه‌كانمان بۆ باس بكات،ره‌نگه‌ زۆر جار ئه‌مه‌ سه‌رچاوه‌ى كیَشه‌كان بیَت قسه‌ نه‌كردن ده‌بیَته‌ هۆكاریَكى ئه‌و تۆ كه‌ نه‌توانیَت كیشه‌كان له‌ كۆمه‌ڵگادا بخریَته‌ روو به‌ڵكو چاره‌سه‌رى بۆ بدۆزریَته‌وه‌،
رۆژگار كه‌ خویَندكارى زانكۆیه‌و ته‌مه‌نى 23 ساڵه‌ سه‌باره‌ت به‌ نه‌بونى متمانه‌ ده‌ڵیَت"ئه‌گه‌ر له‌نیَوان ژن و میَردا متمانه‌ نه‌بوو جیابونوه‌یان باشتره‌ ، هه‌روه‌ها ئاماژه‌شى بۆ ئه‌وه‌ كرد كه‌ له‌ئیَستادا زۆریَك له‌ ژنان متمانه‌یان به‌ میَرده‌كانیان نیه‌ ئه‌مه‌ش هۆكا ره‌كه‌ى ده‌گه‌ریَته‌وه‌ بۆ "دڵپیسى "ژنه‌كه‌ دڵى له‌ پیاوه‌كه‌ى پیسه‌و له‌ به‌ر ئه‌وه‌متمانه‌ى پیَناكات وا هه‌ست ده‌كات" كه‌سیَكى ترى خۆش ده‌ویَت به‌دزى ژنه‌كه‌یه‌وه‌ " رۆژگار ده‌لیَت هه‌ندیَك جار ژنه‌كه‌ غیره‌ له‌ میَرده‌كه‌ى ده‌كات به‌تایبه‌تى ئه‌گه‌ر میَرده‌كه‌ى هاورىَ ى كچى هه‌بیَت"هه‌روه‌ها ره‌هه‌ند كه‌ خویَندكارى زانكۆیه‌وته‌مه‌نى 22 ساڵه‌و ره‌هه‌ند پیَى وایه‌ نه‌بوونى متمانه‌ له‌ ئیَستادا زۆر له‌ ناوه‌ خیَزانه‌كاندا باوه‌ هه‌ندیَك جار ژن و میَردى واهه‌یه‌ كه‌ خاوه‌نى 4 منداڵن كه‌ چى هیچیان متمانه‌یان به‌ میَرده‌كانیان نیه‌ ره‌هه‌ند پیَى وایه‌ ئه‌م كیَشان ده‌گه‌ریَته‌وه‌ بۆ لیَك تیَنه‌ گه‌یشتنى هه‌ردوولا ره‌هه‌ند نمونه‌یه‌كه‌ى هیَنایه‌وه‌ ووتى " بۆنمونه‌ من سیقه‌م به‌یه‌ك كچى زانكۆ نیه‌ كه‌ بتوانم زه‌واجى له‌گه‌ڵ بكه‌م "ووتیشى ره‌نگه‌ ئه‌مه‌قسه‌ى من نه‌بیَت قسه‌ى زۆریَك له‌ خویَندكاره‌كان بیَت ووتیشى ره‌نگه‌ ئیَستا كچیَكى زانكۆش بدویَنى هه‌مان قسه‌ى من بكات و بڵیىَ من سیقه‌م به‌ یه‌ك كورى زانكۆ نیه‌ ،
هۆكارى ئه‌مه‌ش تائیَستا نازانم چیه‌ ، هاوكات له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى له‌ زۆرشویَندا وه‌كو زانكۆ و په‌یمانگاكان و فه‌رمانگه‌و ته‌نانه‌ت ماڵیش زۆریَك له‌ ژن و پیاو یاخود كچو كور متمانه‌یان به‌یه‌كتر نیه‌ ، شه‌نگه‌ كه‌ خویَندكاریَكى زانكۆى سایَمانى به‌شى جیۆلۆجى ته‌مه‌نى 21 ساڵه‌ شه‌نگه‌ بۆچونیَكى دیكه‌ى هه‌یه‌ ده‌ڵیَت له‌ ژیانمدا تا ئیَستا زۆر كه‌سم ناسیوه‌ به‌لاَم نه‌متوانیوه‌ به‌رده‌وام له‌گه‌ڵیاندا بژیم چونكه‌ متمانه‌م پیَى نه‌كردوون به‌بۆچوونى شه‌نگه‌ زۆر جار متمانه‌ ده‌بیَته‌ ریَگر و نه‌م توانیوه‌ به‌رده‌وام له‌گه‌ڵیاندا بژیم چونكه‌ متمانه‌م پیَنه‌كردوون،به‌بۆچونى شه‌نگه‌ زۆر جار نه‌بوونى متمانه‌ ده‌بیَته‌ ریَگر ،سه‌بیحه‌ خان كه‌ته‌مه‌نى 45 ساڵه‌ و ژنى ماڵه‌وه‌یه‌ خاوه‌نى 4 منداڵه‌ سه‌بیحه‌ خان ده‌ڵیَت له‌وه‌ته‌ى زه‌واجم كردووه‌ له‌گه‌ڵ میَرده‌كه‌مدا تائیَستا نه‌بووه‌ رۆژیَك دڵمان له‌یه‌ك بتۆریَت وه‌ متمانه‌م زۆر به‌ میَرده‌كه‌م هه‌یه‌ سه‌بیحه‌ خان جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ زۆر جار له‌ ناو پیاواندا ئه‌وه‌ باوه‌ كه‌ پیاو هه‌میشه‌ حه‌زده‌كات ژنى تر بهیَنیَته‌وه‌ " زۆر جارمیَرده‌كه‌م ده‌ڵیَت ژن ده‌هیَنم " به‌لاَم به‌س بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ من تووره‌ بم، هیچ مه‌به‌ستیَكى نیه‌ هه‌روه‌ها سه‌بیحه‌ خان له‌و رووه‌وه‌ ده‌ڵیَت من هیچ له‌ میَرده‌كه‌م ناترسم بۆ مه‌سه‌له‌ى ژن هیَنان ، ئه‌سما ْ كه‌ ته‌مه‌نى 24 ساڵه‌و ژنى ماڵه‌وه‌یه‌ زۆر متمانه‌ى به‌ میَرده‌كه‌ى هه‌یه‌ كه‌ ناوى ئیسماعیله‌و زۆر شانازى پیَوه‌ ده‌كات و ئه‌سما ْ ده‌ڵیَت"گه‌یشتن به‌یه‌كى من و ئیسماعیل كه‌ بۆ ژیانى هاوسه‌ریَتى پیش ئه‌وه‌ هیچ په‌یوه‌ندیه‌كمان نه‌بووه‌ به‌ریَكه‌وت بووه‌ "وه‌ ئه‌سما ْ زۆر جه‌خت له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كاته‌ىوه‌ كه‌ متمانه‌ى ته‌واوى به‌ هاوسه‌ره‌كه‌ى هه‌یه‌ ، ئیسماعیل كه‌ میَردى ئه‌سما ْ ته‌مه‌نى 26 ساڵه‌ئه‌ویش به‌هه‌مان شیَوه‌ جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ متمانه‌ى ته‌واوى به‌ ژنه‌كه‌ى هه‌یه‌ ،ئیسماعیل ده‌لیَت " ئه‌گه‌ر رۆژیَك دڵى له‌من عاجز بوو من هه‌وڵ ده‌ده‌م بتوانم چاكى بكه‌م" ، له‌دریَژه‌ى قسه‌كانیدا ئیسماعیل ووتى"ئه‌گه‌ر ژنه‌كه‌م خیانه‌تم لیَبكات من هه‌وڵ ده‌ده‌م چاكى بكه‌م و بتوانم ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌ بدۆزمه‌وه‌ كه‌ له‌مندا هه‌یه‌ تاكو چاره‌سه‌رى بكه‌م یان بزانم چى بۆشاییه‌كم هه‌یه‌ تا پرى بكه‌مه‌وه‌ ، یاخود بزانم بۆشاى من چیه‌، ئه‌ویش به‌ هه‌مان شیَوه‌ هه‌مان بۆچوونى ئه‌سما ْ خیَزانى هه‌یه‌ زۆر متمانه‌ى به‌ ژنه‌كه‌ى هه‌یه‌ ،چیمه‌ن عبدوولا ته‌مه‌نى 26 ساڵه‌و فه‌رمانبه‌ره‌ له‌ یه‌كیَك له‌ فه‌رمانگه‌كانى شارى سلیَمانى ،
چیمه‌ن ئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌ كرد نه‌بوونى متمانه‌ بۆ هه‌ردوو كه‌سه‌كه‌ده‌گه‌ریَته‌وه‌ ئه‌ویش له‌ شاردنه‌وه‌ى ئه‌و شتانه‌ى كه‌ رووده‌ده‌ن له‌ چوار چیَوه‌ى خیَزاندا وه‌كو شت شاردنه‌وه‌ له‌میَرد وو دڵ پیسى ،چونكه‌" ئه‌گه‌ر نهیَنى هه‌بیَت یاخود شاردنه‌وه‌ى شت هه‌بیَت له‌گه‌ڵ یه‌كترى "من ئه‌گه‌ر شت رووبدات له‌ناو ماڵدا یاخود هه‌ركاریَك هه‌بیَت به‌بىَ ئه‌وه‌ى میَرده‌كه‌م بزانى من بیكه‌م و لیَى بشارمه‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌بیَت قبوڵیشى بكه‌م كه‌ ئه‌وشت له‌من بشاریَته‌وه‌ ، له‌به‌شیَكى ترى قسه‌كانیدا چیمه‌ن جه‌ختى له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ كه‌ له‌زۆریه‌ى ئه‌و ژنانه‌ى كه‌ له‌ده‌وروبه‌ردا هه‌ن زۆریكیش له‌ هاوریَكانى متمانه‌یان به‌میَرده‌كانیان نیه‌ ئه‌مه‌ش چیمه‌ن واى لیَك ده‌داته‌وه‌ كه‌ له‌ سه‌ره‌تاى زه‌واجیاندا هیچ به‌ڵیَنیَكیان له‌نیَواندا نه‌بووه‌ تاكو سه‌ر ئیَسقان متمانه‌یان به‌یه‌ك بیَت ، چیمه‌ن ده‌لیَت "ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌ متمانه‌یان به‌ میَرده‌كانیان نیه‌ من پیَم یاشه‌ خۆیان زوو جیاببنه‌وه‌ چونكه‌ تاسه‌ر ناتوانن به‌یه‌كه‌وه‌ بژین،
هه‌روه‌ها نازه‌نین كه‌ته‌مه‌نى 22 ساڵه‌و هاوده‌نگ كه‌ته‌مه‌نى 25 ساڵه‌ هه‌مان بۆچوونى چیمه‌نیان هه‌ یه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ته‌ئكید له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌م حاڵه‌ته‌دا متمانه‌یه‌كى ئه‌و تۆیان به‌زۆر پیاو نه‌ماوه‌ ، وه‌فاى ته‌مه‌ن 26 ساڵ خویَندكاره‌و له‌گه‌ڵ ئه‌و راوبۆچوونانه‌دا نیه‌و ئه‌و ده‌ڵیَت"له‌یه‌كه‌م رۆژى زه‌واجه‌وه‌ من متمانه‌ى ته‌واوم به‌ میَرده‌كه‌م نیه‌ چونكه‌ چونه‌ ده‌ره‌وه‌ى زۆره‌و زۆریش له‌گه‌ڵ ژناو كچدا هه‌ڵسوكه‌وت ده‌كات "، خه‌ڵكیش زۆر بینیویانه‌ له‌گه‌ڵ ئافره‌تى تردا بۆیه‌ من هیچ باوه‌رم پیَى نه‌ماوه‌ ،وه‌فا بۆچونیَكى ترى هه‌یه‌ ده‌ڵیَت " من هه‌ست ده‌كه‌م هه‌موو پیاویَك وابیَت له‌ ژیاندا من شه‌خسى خۆم متمانه‌م به‌ هیچ پیاویَك نییه‌ " له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا ئه‌ڤین كیژۆڵه‌یه‌كى ته‌مه‌ن 21 ساڵه‌و كچیَكى روو خۆشه‌ و هه‌میشه‌ خه‌نده‌ى له‌ سه‌ر لیَوانه‌ ئه‌ڤین بۆچونیَگى زۆر جیاوازى هه‌یه‌ ده‌ڵیَت"تائیَستا نه‌متوانیه‌وه‌ له‌ كور تیَبگه‌م تائیَستا تیَنه‌گه‌یشتووم هۆكاره‌كه‌شى نازانم په‌یوه‌ندى به‌چییه‌وه‌ هه‌یه‌ "هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌مه‌ به‌ته‌نها بۆچوونى ئه‌ڤین نیه‌ ره‌نگه‌ زۆریَك یاخود زۆرى وه‌كو ئه‌ڤین هه‌بیَت تیَنه‌گه‌یشتنیان بۆ ره‌گه‌زى به‌رامبه‌رى نه‌بیَت ،
یان خویَندنه‌وه‌یه‌كى ئه‌وتۆیان نه‌بیَت بۆ كورِان تاوه‌كو بتوانریَت ئه‌و كیَشه‌یه‌ چاره‌سه‌ر بكریَت، هه‌ودا ئه‌حمه‌د كه‌كیژۆڵه‌یه‌كى ته‌مه‌نى21 ساڵه‌و له‌ راگه‌یاندنى ئازادى وه‌كو په‌یامنیَریَك كار ده‌كات و هه‌م پیَشكه‌ش كارى به‌رنامه‌ى منالاَنه‌ ، هه‌ودا پیَى وایه‌ متمانه‌كردن له‌یه‌كیَكه‌وه‌ بۆ یه‌كیَكى تر ئه‌گۆریَت ، هه‌ودا له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌دا بۆ چونیَكى ترى هه‌یه‌و جیاوازه‌ له‌ زۆریَك له‌ جۆره‌كانى ترى كچان كه‌ ده‌ڵیَت "به‌داخه‌وه‌ له‌ ئیَستادا كچانمان به‌دواى كورِى جواندا ده‌گه‌ریَن هه‌ركه‌سیَك ده‌وڵه‌مه‌ند بیَت ئاماده‌ن زه‌واجى له‌گه‌ڵ بكه‌ن بىَ گویَدانه‌ ئه‌وه‌ى بزانن چۆنه‌و چۆن نیه‌ ، به‌دواى ئه‌وه‌دا ناگه‌ریَن كه‌ متمانه‌ بدۆزنه‌وه‌ هه‌ودا هیچ متمانه‌یه‌كى به‌ كورِ نیه‌ چونكه‌ هه‌ودا پیَى وایه‌ كه‌ چاك ئه‌زانىَ به‌دواى كچى جواندا ئه‌گه‌ریَن دڵو ده‌رون یاخود ناخى كچه‌كه‌ ناخویَننه‌وه‌به‌بۆچوونى هه‌ودا"زۆریَك له‌كوران نایانه‌ویَت له‌زۆر شت تیَبگه‌ن به‌لاَم له‌كۆتاى قسه‌كانیدا هه‌ودائه‌وه‌ى دووپات كرده‌وه‌ پیَش هه‌موو شتیَكه‌وه‌ خۆشه‌ویستى هه‌ردوولا زۆر ئه‌ساسه‌ تاكو ئه‌وه‌ى كه‌خۆشه‌ویستیان له‌دڵدا بوو یاخود هه‌ردووكیان به‌دڵ یه‌كتریان خۆش ویست ئه‌وكاته‌ش متمانه‌ له‌نیَواندا ده‌بیَت ئه‌مه‌ش بىَ گومان هه‌ندیَك جار پیَش زه‌واج روده‌دات و پیَویستیشه‌ ئه‌و جۆره‌ خۆشه‌ویستیه‌ له‌ناو ناخیاندا هه‌بیَت ،
له‌هه‌مانكاتدا ئه‌ژین فاروق كه‌ ته‌مه‌نى 19 ساڵه‌ و خویَندكاره‌ ئه‌ژین به‌هه‌مان شیَوه‌ متمانه‌ى به‌ كور نیه‌ له‌و رووه‌وه‌ له‌گه‌ڵ بۆ چونه‌كه‌ى هه‌ودا دایه‌ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌ژین ده‌ڵیَت من هه‌موو كورى سلیَمانى ناڵیَم به‌ڵكو هه‌ندیَكیان ئه‌و سیفانه‌یان به‌سه‌ردا ده‌سه‌پیَت، له‌هه‌مان كاتدا ئه‌ژین له‌به‌ر متمانه‌ نه‌بوونى به‌هه‌ندیَك له‌و كورانه‌ باوه‌رى "به‌شوكردن و په‌یوه‌ندى خۆشه‌ویستى نه‌ماوه‌ "،
ئه‌ژین دووپاتى ده‌كاته‌وه‌ كه‌"ئه‌و جۆره‌ هه‌ڵسوكه‌وتانه‌ به‌راستیان نازانم " هیواداریشه‌ به‌و شیَوه‌یه‌ شونه‌كات ،هه‌ندیَك جار ئه‌و گیرو گرفتانه‌ى كه‌ ده‌كه‌ویَته‌ نیَوان ئه‌ندامانى خیَزانه‌وه‌ زۆرجار ئاكامى خراپى لیَده‌كه‌ویَته‌وه‌ بۆ نمونه‌، كامه‌ران كه‌ شۆفیَریَكى ته‌كسیه‌و ته‌مه‌نى 30 ساڵه‌ له‌شارى سلیَمانى كارده‌كات زۆریَك له‌و بۆ چونانه‌ ره‌ت ده‌كاته‌وه‌ كامه‌ران ده‌ڵیَت"من له‌سه‌ره‌تادا ژنم هیَنا ژنه‌كه‌م زۆر جوان بوو جوانى له‌حه‌د به‌ده‌ر بوو ، به‌لاَم من متمانه‌م به‌و ژنه‌ نه‌بوو شتى لىَ ده‌شاردمه‌وه‌ به‌لاَم ئه‌و زۆر خیانه‌تى لىَ ده‌كردم له‌ژیَروه‌ هه‌ستم ده‌كرد به‌لاَم حه‌زم نه‌كرد بیده‌م له‌رووى" كامه‌ران له‌سه‌ر گوزشته‌ى باسه‌كه‌ى زۆر خه‌مبار بوو چونكه‌ ژنه‌كه‌ى زۆر خیانه‌تى لىَ كردووه‌ به‌وه‌ى كه‌ كامه‌ران ووتى " ماوه‌یه‌ك پیَكه‌وه‌ بووین به‌لاَم له‌ئه‌نجامدا ژنه‌كه‌م دوو ده‌فته‌ر دۆلارى لیَدزیم" ئه‌مه‌ش بۆته‌ هۆى كه‌ من متمانه‌م نه‌ بیَت به‌ ژنه‌كه‌ى خۆم له‌هه‌مان كاتیشدا خیانه‌تى لىَ كردم ،
كامه‌ران له‌دریَژه‌ى قسه‌كانیدا ووتى " له‌دواى ئه‌و رووداوه‌وه‌ من متمانه‌م پىَ ى نه‌ما بۆیه‌ ته‌لاَقمدا " له‌كۆتای قسه‌كانیدا كامه‌رانبه‌زمانیَكى پر له‌ بیَزاریه‌وه‌ ووتى له‌دواى ئه‌و ژنه‌ ئیَستا من ژنیَكى ترم هیَناوه‌ به‌لاَم له‌جوانیدا ناگات به‌و ژنه‌ى یه‌كه‌م جارم به‌لاَم له‌رووى ئه‌خلاقه‌وه‌ من زۆر متمانه‌م پیَیه‌تى و تاسه‌ر ئیَسقان خۆشمه‌ویَت ئیَستا من بۆم ده‌ركه‌وت كه‌ ئه‌خلاَق له‌جوانیدا نیه‌ به‌ڵكو ئه‌خلاق له‌ناو ناخیدایه‌، هروه‌ها دووپاتیشى كرده‌وه‌ كه‌ ئیَستا له‌گه‌ڵ ئه‌و ژنه‌دا ژیانیان زۆر خۆشه‌وو هه‌میشه‌ و به‌رده‌وامیش خۆشى ده‌ویَت وه‌ زۆر زۆریش متمانه‌ى پیَیه‌تى سوپاس بۆ خوا 

سه رچاوه:http://www.zananm.com

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

مجموعه شعر سکوت خاکستری : نارین محمدی

 

ترسم از آن است

که روزی بر دیوار کوبیده شوم

ونگاهم خشکک بزند

آن روز که دیگر

زاویه ی دید من مهم نیست

وچه حرف ها که ندارم!

آه آن روز

که من سطحی شده ام

ودیگر حجم نمی گیرد

اشک هایم

بر گونه های وسوسه انگیزم

وزمان

من را زیر گرد نابودی خود

بی رنگ تر از روز های شرمناکم می گرداند

می ترسم

حجمی که در آن جای می گیرم

برای کسی اهمیت نداشته باشد

وندانند که چقدر رنگین زنده بو ده ام

وخنثی ترین لحظه ی زمان

مدفونم کنند در افکار خاکیشان.

***

وقتی هنجارهای دلم می شکند

ازدحام خیابان دیدنی است

ودیدنی تر ازدحام باران

در چشمان دخترکی خیابانی ست

 

چیزی در میان چین پرده ها

گویی نطفه گذاشته

انگار باید برای بارش باران

تقلا کرد

باران

پشت پرده ست

تصویر زنی که سردش است

واز آغوشی سیراب نگشته

 


زن عشق مي كارد و كينه درو مي كند

 

ديه اش نصف ديه توست.
و مجازات زنايش با تو برابر.
می تواند تنها يک همسر داشته باشد و تو مختار به داشتن چهار همسر هستی.
برای ازدواجش – در هر سنی – اجازه ولی لازم است و تو هر زمان بخواهی – به لطف قانونگزار می توانی ازدواج کنی.
در محبسی به نام بکارت زندانی است و تو ....
او کتک می خورد و تو محاکمه نمی شوی.
او می زايد و تو برای نوزادش نام انتخاب می کنی.
او درد می کشد و تو نگرانی که کودک دختر نباشد.
او بيخوابی می کشد و تو خواب حوريان بهشتی را می بینی.
او مادر می شود و همه جا می پرسند : (نام پدر ؟)
و هر روز :
او متولد می شود ، عاشق می شود ، مادر می شود ، پير می شود و بعد می ميرد.
و قرنهاست که او :
عشق می کارد و کينه درو می کند.
چرا که :
در چين و شيارهای صورت مردش به جای گذشت زمان ، جوانی برباد رفته اش را می بیند.
و در قدمهای لرزان مردش ، گامهای شتاب زده جوانی برای رفتن.
و دردهای منقطع قلب مرد ، سينه ای را به ياد او می آورد که تهی از دل بوده.
و پيری مرد ، رفتن و فقط رفتن را در دل او زنده می کند.
و اينها همه
کينه است که کاشته می شود در قلب مالامال از درد او...

  سه رچاوه:http://www.zananm.com/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=42

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

(( ڕاگه یاندراوی ڕێکخراوه ی نا‌‌‌حکوومی ژنانی مه ریوان ))

به مجۆره سه رجه م دۆستان و نزیکان و دڵسۆزانی رێکخراوه که مان ئاگادار ده که ینه وه که ماوه یه که ژماره یه ک له که سانێ که به چاوی خراپ ده یانڕوانیه ئه م رێکخراوه سه ربه خۆ و هه ڵسووڕاوه و ده یانویست له نێوان ئه ندامانی ئێمه جێی خۆیان بکه نه وه ودوای ده رکه وتن و ناساندن و ئاگادارکردنه وه یان چوونکو جێگاو شوێنی خۆیان بۆ به کرده وه ده رهێنانی مه به سته تێکده رانه که یان له رێکخراوه که مان نه ده یه وه و به سه رشۆڕییه وه شکستیان خواردو هیچکامه یان نه یانتوانی ببنه ئه ندامی ره سمی و چالاکی رێکخراوه که ی ئیمه به هاوده ستی که سانی تری له چه شنی خۆیان و ده رکراوی رێکخراوه کانی تر پڕوپاگه نده ی هه ڵوه شانه وه ی رێکخراوه ی ژنانی مه ریوان یان خستۆته ڕێ هه ربۆیه رێکخراوه ی ژنانی مه ریوان بۆ خۆی به پێویست ده زانێت که وێڕای به درۆ خستنه وه وریسواکردنی پڕوپا گه نده و درۆو ده له سه ی ئه وکه سه به زیو ولاوازو نه یارانی بزووتنه وه ی ئازادیخوازانه ی ژنان رابگه یه نێت که ته واوی ئه ندامانی هه ڵسووڕاو وخاوه ن مه به ست له رێکخراوه ی ژنانی مه ریوان به پێچه وانه ی هه موو بێ ئیمکاناتی وئاست ته نگی یه کانی سه رکاروهه ڵسووڕانی خۆیان بوێرانه و ماندوویی نه ناسانه به درێژه پێدانی هه وڵ و تێکۆشانی لێبڕاوانه ی خۆیان ڕۆژبه ڕۆژ که سانی زاناو روشنبیرو هه ڵسووڕاوتر له خۆ نزیک ده که نه وه.

له کۆتاییدا به ڕوونی ڕاده گه نین که رێکخراوه ی ناحکوومی ژنانی مه ریوان چوونکو   ته نیاو ته نیا به پشتیوانی خه ڵک دا مه زراوه و و ئیستاکه ش هه ر به و پشتیوانی یه پشت ئه ستووره نه ته نیا هه ڵناوه شێته وه به ڵکو زۆرتر له جاران هه ڵسووڕاوترو خه ڵکی تر ده بێته وه.

                               ئه ندامانی هه ڵسووڕای رێکخراوه ی ناحکوومی ژنانی مه ریوان

                                ڕێبه ندانی ساڵی 1385 ی هه تاوی

 

سه رچاوه:http://www.zananm.com

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

شارام نازری، خۆشه‌ویست لای فه‌ره‌نسییه‌کان

 

 

 

وه‌رگێڕانی: ڕێناس جاف
په‌یڤێک: ئه‌م بابه‌ته‌م به‌ینێکه‌ ئاماده‌ کردووه‌ و مه‌خابن له‌به‌ر سه‌رقاڵییه‌کانی ژیان، پێم نه‌کرا له‌ کات و وه‌ختی خۆیدا ڕه‌وانه‌ی بڵاو كردنه‌وه‌ی بکه‌م. گه‌ر له‌ چه‌ن شوێنێ ئاماژه‌ به‌ ڕۆژ و مانگ ده‌کرێ و ئه‌و ڕۆژانه‌ تێپه‌ڕیون داوای لێبوردن له‌ خوێنه‌ری هێژای کورد ده‌که‌م به‌ڵام نێوه‌رۆکی بابه‌ته‌که‌ ڕۆژ و مانگی  بۆ نییه‌ و میناک بابه‌تێکی هونه‌ری جێی ئاوڕ لێ دانه‌وه‌یه‌.

******************

 محه‌مه‌د تاجیك
بڕیار وایه‌ کۆتایی مانگی فێڤرییه‌ و سه‌ره‌تای مانگی مارس له‌ ئاهه‌نگێکی تایبه‌تدا بانترین خه‌ڵاتی چاندی وڵاتی فه‌ره‌نسا بدرێ به‌ سترانبێژی ناسراوی مۆسیقای ڕه‌سه‌ن، شارام نازری.

به‌ گوێره‌ی ڕاپۆری په‌یامنێری ڕۆژنامه‌ی "ئیعتیمادی میللی"،شارام نازری به‌ینێ له‌مه‌وبه‌ر به‌ بۆنه‌ی هه‌شتسه‌ده‌مین ساڵوه‌گه‌ڕی له‌دایکبوونی مه‌وله‌وی به‌ڵخی (ڕۆمی) له‌ هۆڵی "دێلاڤێل"ی وڵاتی فه‌ره‌نسا کۆنسێرتی گێڕا که‌ ئاهه‌نگه‌که‌ی له‌ ته‌ک پێشوازی به‌رفره‌ی فه‌ره‌نسییه‌کاندا به‌ره‌و ڕوو بوو.

شارام نازری دواجار نێوه‌ڕاستی ئه‌مساڵ له‌ ئێراندا کۆنسێرتی گێڕا که‌ سه‌رباری پێشوازی باش وه‌ک کۆنسێرتی هونه‌رمه‌ندانی ناسراوی دی،هه‌را و هوریای زۆریشی لێکه‌وته‌وه‌.

چه‌مه‌ڕای ڕووداوێکی باش له‌ مۆسیقادا
شارام نازری به‌ په‌یامنێری ڕۆژنامه‌ی "ئیعتیمادی میللی " ئه‌ڵێ: کۆنسێرت کردن  له‌ زۆر باره‌وه‌ باشه‌ به‌ڵام ئه‌مڕۆکه‌ هه‌تا ڕاده‌یه‌ک زه‌حمه‌ت و گرانه‌. ئه‌و هه‌روه‌ها ده‌بێژێ: به‌ڕێوه‌به‌ران و به‌رپرسان چاک له‌ گیر وگرفته‌کانی مۆسیقا ده‌گه‌ن و ئێستا هه‌مووان چه‌مه‌ڕای ڕووداوێکی باش بۆ مۆسیقان ،ڕووداوی باش واته‌ پلان داڕشتنی شیاو و دیاریکردنی چوارچێوه‌یه‌کی له‌بار بۆ مۆسیقا له‌ لایه‌ن به‌رپرسانه‌وه‌ . ئه‌و هه‌روه‌ها ئه‌ڵێ: بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کۆنسێرت ده‌بێ  هاسانکاری بۆ هونه‌رمه‌ندان بکرێ و که‌ره‌سته‌ی شیاویان بخرێته‌ به‌رده‌س.

نازری پاشان ئه‌ڵێ: هه‌ندێ بگره‌ و به‌رده‌ و ناکۆکی له‌ نێوان هونه‌رمه‌ند و ژه‌نیار و مۆزیکاراندا هه‌یه‌ که‌ ده‌بێ وه‌لانرێن. مه‌خابن هێشتا ئه‌م که‌شه‌ له‌ نێوان هونه‌رمه‌ندان دا پێک نه‌هاتووه‌ که‌ سووک و سانا و به‌ ڕووانگه‌ و بیر و بۆچوونی شیاو پێکه‌وه‌ کار بکه‌ن و چالاکییان هه‌بێت و ته‌با بن ، کێشه‌که‌ لێره‌دایه‌  ڕۆحی چالاکی به‌ کۆمه‌ڵ و هاریکاری گرووپی، تیا چووه‌.

شارام نازری به‌م چه‌شنه‌ ڕاڤه‌ی ئه‌و پرسه‌ ده‌کات: له‌ سه‌ره‌تای شۆڕشدا هۆگری به‌ مۆسیقاوه‌ فره‌ بوو و ئه‌م چه‌شنه‌ هاریکارییه له‌ نێوان مۆسیقاکاراندا  گه‌لێ خۆیا بوو که‌چی ئێستا ئه‌م پێوه‌ندییه‌ پچڕاوه‌ ،ده‌بێ ئێمه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر ئه‌و ڕه‌وته‌. ئه‌م لێکدابڕانه‌ له‌ دونیای مۆسیقا ده‌بێ ڕووی له‌ یه‌کگرتنه‌وه‌ بێت و جێی خۆیه‌تی له‌م هه‌ل و مه‌رجه‌دا که‌ڵکی پێویست له‌ شاره‌زایانی ڕاستینه‌ی مۆسیقا وه‌ربگیردرێ و ئه‌وان پێکه‌وه‌ کار بکه‌ن.               

ئه‌و ڕووباره‌ی  به‌ره‌و بیاوان چووه‌‌
شارام  نازری ئه‌ڵێ: گه‌ر متمانه‌ بکه‌وێته‌ نێوان ژه‌نیار و مۆزیکارانه‌وه‌ بێگومان مۆسیقا له‌و گه‌رداوه‌ی تێی که‌وتووه‌ ده‌رباز ده‌بێ و له‌ ڕێی عه‌شق و خۆشه‌ویستییه‌وه‌ که‌ ئێستا له‌ نێو چووه‌، ده‌کرێ ڕووباره‌که‌ی مۆسیقا که‌ ئاوه‌که‌ی به‌  بیاواندا چووه‌ ،بگه‌ڕێنیته‌وه‌ بۆ وه‌رده‌که‌ی خۆ. ڕۆحی چالاکی و هاریکاری هه‌مووانی ده‌بێ به‌رز بکرێته‌وه‌ و که‌شێکی له‌بار بۆ چالاکی مۆسیقایی پێک بێت.

مۆسیقای بازاڕی(کاسبکارانه‌)،که‌م بایه‌خ و لاسایی که‌ره‌وه‌
شارام نازری ئه‌ڵێ: ئێستا له‌ مۆسیقادا گرووپێک ،مژولی کاری بازاڕی، که‌م بایه‌خ و لاسایی که‌ره‌وه‌ن. فڵانه‌ کۆمپانیا و به‌شگه‌ ئه‌ڵێ ئه‌و کاره‌م بۆ بکه‌ که‌ له‌ ده‌نگی فڵان که‌س بچێ،ئه‌مه‌ به‌ ڕاستی بۆ مۆسیقا خه‌ساره‌. به‌شێکی مۆسیقاکه‌ی ئێمه‌ وه‌ک کاری نێو ئاژانسه‌کانی مڵک و ماڵی لێ هاتووه‌، به‌شێکی دیکه‌شی که‌ ده‌وڵه‌تییه‌ له‌ ته‌ک گه‌لێ گیر و گرفت و  کێشه‌ی بۆرۆکراسیدا به‌ره‌و ڕووبه‌. ئه‌م پرسانه‌ گه‌لێ هه‌ستیارن و ده‌بێ وه‌به‌ر سه‌رنج که‌ون.

 کۆڵنه‌ده‌ر، هه‌وڵێکی شۆڕشگێرانه‌
شه‌که‌تی و ماندوویه‌تی کۆنسێرته‌که‌ی ئه‌مساڵی نازری هێشتا به‌ سیمایه‌وه‌ دیاره‌. ئه‌و ئه‌ڵێ: ئیدی هه‌تا ماوه‌یه‌کی دی کۆنسێرت کردن به‌ڕاستی زه‌حمه‌ته‌ مه‌گین ئه‌وه‌ی ڕه‌چاوی گه‌لێ خاڵان بکرێ.

نازری بۆ یه‌که‌مجار سه‌باره‌ت به‌ کۆنسێرت کردن له‌ ئێراندا ئاماژه‌ به‌ خاڵێکی سه‌رنج ڕاکێش و باڵ کێش ده‌کات. ئه‌و سه‌باره‌ت به‌ هۆ و هه‌گه‌ره‌کانی به‌ڕێوه‌بردنی کۆنسێرت له‌و سه‌رده‌مه‌دا وا ئه‌ڵێ : له‌مێژ بوو هه‌موو شتێ له‌ دونیای مۆسیقادا به‌ ده‌وری بازنه‌یه‌کدا ده‌سووڕایه‌وه‌ و زۆر که‌م کۆنسێرت ده‌کرا. من پێم وابوو ده‌بێ شۆڕشێک به‌سه‌ر ئه‌و به‌ستێنه‌دا بێت و ڕوو بکرێته‌ کۆنسێرت کردن. من وای بۆ ده‌چووم ده‌بێ شۆڕشێک له‌و بواره‌دا بکرێ به‌ڵام هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌وه‌ وه‌به‌ر گوشارێکی زۆر که‌وتم و خه‌سارم دی.

نازری پاشان له‌ درێژه‌ی وتووێژه‌که‌ی ده‌گه‌ڵ په‌یامنێری ڕۆژنامه‌ی ئیعتیمادی میللی ده‌ڵێ: هه‌ندێ جار بڕێک کار ده‌که‌م که‌ بوێری و زاتی گه‌ره‌که‌ هه‌تا ڕێگه‌یه‌ک بکرێته‌وه‌.

وره‌ی نازری به‌ وته‌ی خۆی به‌ جۆرێکه‌ پێی خۆشه‌ ده‌رکه‌ی قفڵ و کڵۆمکراو بکاته‌وه‌ ته‌نانه‌ت گه‌ر له‌سه‌ر ئه‌وه‌ش خه‌ساری لێ که‌وێ و زیان ببینێ.

 شارامی نازری ،خۆشه‌ویست لای فه‌ره‌نسییه‌کان
به‌ڵام به‌م ساڵه‌ دواییانه‌ وڵاتی فه‌ره‌نسا میواندارێکی چاک بۆ چالاکی ئه‌م مامۆستای مۆسیقا بووه‌. کۆنسێرتی ئه‌م به‌ینه‌ی نازری له‌ پاریس ،پێنجه‌مین کۆنسێرت بوو که‌ له‌ ساڵی 1990 ه‌وه‌ نازری له‌ هۆڵی تیاتری شاری پاریس به‌ڕێوه‌ی ده‌برد  و ئاهه‌نگه‌که‌ی  به‌ جۆرێک گێڕا که‌ بلیته‌کانی ئه‌و کۆنسێرته‌ گه‌لێ مانگان پێشتر فرۆشرابوون و زۆرێ له‌ هۆگران له‌ پشت ده‌رکه‌ی داخراو مانه‌وه‌.

له‌ کۆنسێرته‌که‌ی ئه‌م به‌ینه‌ی نازری،عه‌لی ڕه‌زا فه‌یز باشی پوور به‌ ته‌مووره‌،حسێن ڕه‌زایی به‌ ده‌ف و ده‌هۆڵ و خودی شارام نازری به‌ سێتار که‌وتنه‌ نواندنی هونه‌ره‌که‌ی خۆ. شارام نازری پاش گه‌ڕانه‌وه‌ی له‌ سه‌فه‌ره‌که‌ی پاریس به‌ هه‌واڵده‌ری مێهر(ی) گوتبوو:جیاوازی ئه‌م کۆنسێرته‌ ده‌گه‌ڵ کۆنسێرته‌کانی دی له‌وه‌دا بوو که‌ سه‌تی هه‌شتای هۆگرانی ئه‌م به‌رنامه‌ فه‌ره‌نسی بوون. نازری به‌م ساڵه‌ دواییانه‌ له‌ ڕاستیدا هه‌ر دووساڵ جارێ له‌ هۆڵی تیاتری شاری پاریس کۆنسێرتی کردووه‌.

نازری به‌م ساڵانه‌ له‌ ڕێی فێستیڤاڵه‌کانی ناسراوی جیهانییه‌وه‌  وه‌ک فێستیڤاڵه‌که‌ی  ئاڤینیۆن، کۆڕه‌جێژنه‌که‌ی ئێکس،فێستیڤاڵی جۆربه‌جۆری هاوینیی باشووری فه‌ره‌نسا و فێستیڤاڵه‌که‌ی سێن فلۆرانس، کۆنسێرتی کردووه‌ و هونه‌ردۆستانی فه‌ره‌نسی زانیارییه‌کی باشیان له‌سه‌ر کاره‌هونه‌رییه‌کانی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ هه‌یه‌.

بۆ به‌رپرسان و کاربه‌ده‌ستانی به‌شی چاندی فه‌ره‌نسا زۆر له‌به‌ردڵان بوو که‌ هونه‌رمه‌ندانی خۆرهه‌ڵات بێن و بتوانن هه‌تا به‌وه‌نده‌ ڕاکێشه‌ری خه‌ڵكانێکی زۆر له‌ فه‌ره‌نسا بن.

شارام نازری به‌ لای لۆمۆنده‌وه‌
ئاماده‌بوونی نازری له‌ فه‌ره‌نسا له‌ گه‌ڵ پێشوازی بڵاڤۆکی فه‌ره‌نسی دا به‌ره‌و ڕوو بوو، هه‌تا به‌وێ ڕۆژنامه‌ی به‌ناوبانگی فه‌ره‌نسی "لۆمۆند" سه‌باره‌ت به‌ نازری نووسی: شارام نازری بۆ یه‌که‌مجار ساڵی 1988 هاته‌ هۆڵی تیاتری شاری پاریس و پاشان به‌شداری فێستیڤاڵه‌که‌ی ئاوڤینیۆن بوو. ساڵی 2004 له‌ لایه‌ن "ئاریان مێنۆشکین" میوان کرا هه‌تا بۆ بووله‌رزه‌لێدراوانی "به‌م" کۆنسێرت بکات، له‌ سبه‌ی هه‌مان ڕۆژدا له‌ "ڕۆیاڵ ئه‌ڵبێرت هاڵ"(ی) له‌نده‌ن ده‌گه‌ڵ هاوتای خۆ محه‌ممه‌د ڕه‌زا شه‌جه‌ریان ئاهه‌نگیان گێڕا.           

دوورکه‌وتنه‌وه‌ی خه‌ڵک له‌ یه‌کتر به‌لای نازرییه‌وه‌
شارام نازری له‌ فه‌ره‌نسا له‌ وه‌رام به‌  پرسیارێکی لۆمۆند وتبووی: "جیهان زۆر ئاڵۆز بووه‌ و خه‌ڵک گه‌لێ لێک دوور که‌وتوونه‌ته‌وه‌." لۆمۆند له‌ درێژه‌ی ڕاپۆره‌که‌ی که‌ ماڵپه‌ڕی هونه‌ر و مۆسیقا بڵاوی کردۆته‌وه‌، نووسی : له‌ هه‌ڵبه‌ستێکی مه‌ولانای ڕۆمی دا (که‌ نازری له‌ زۆربه‌ی کۆنسێرته‌کانی دا ده‌یچڕێ‌) قامیشێک ده‌بێ به‌ بلوێر و وه‌سفی حاڵی ئه‌و ژن و پیاوانه‌ی ده‌کات که‌ له‌به‌ر بڕین و جیاکردنه‌وه‌ی ئه‌و قامیشه‌ له‌ قامیشه‌ڵان، سکاڵایانه‌. ئه‌م ڕۆژنامه‌ به‌ناوبانگه‌ فه‌ره‌نسییه‌  پاشان ده‌نووسێ: "شارام نازری به‌ پێچه‌وانه‌ی زۆر که‌سان له‌ هاتووچۆدا زۆ ئازاد و سه‌ربه‌سته‌‌. ئه‌و وه‌ک پیاوێکی ڕاستینه‌ و که‌سایه‌تییه‌کی  خودان وه‌جاخ قه‌ت له‌ ده‌رێی ئێران،وڵاتێک به‌و هه‌موو ڕه‌نگه‌وه‌،نه‌ژیاوه‌."

جاده‌ی شۆسته‌،جاده‌ی قیرتاو
نازری له‌و وتووێژه‌ به‌ ناوبانگه‌ی خۆ ده‌گه‌ڵ ڕۆژنامه‌ی لۆمۆند له‌ سه‌ر چۆنیه‌تی هۆگری خۆ به‌ مه‌ولانا دوابوو:"من بوومه‌ شه‌یدای شێعری مه‌وله‌وی ڕۆمی،چونکه‌ من کوردم و له‌و هه‌موو هه‌ست و نه‌سته‌ و شۆر و حه‌ماسه‌تم تیایه‌.

من قه‌ت له‌ به‌ره‌و ڕووبوونه‌وه‌ی گیر و گرفته‌کانی ژیان ترسم لا نییه‌. ئه‌و ده‌مه‌ی مێرمناڵ بووم ،ده‌چوومه‌ لای مامۆستا "به‌نان" و شێعری مه‌وله‌ویم بۆ ده‌خوێنده‌وه‌ ؛شێعر له‌ وه‌سفی تۆفان و فه‌رته‌نه‌دا،زه‌ریا، که‌شتی تێک شکاو یان نه‌هه‌نگی زه‌به‌لاح که‌ له‌ ئاو و خوێن ده‌خواته‌وه‌.

"به‌نان" زۆر به‌ سه‌یره‌وه‌ پێمی ده‌گوت ئه‌م ووشه‌ و په‌یڤانه‌ ڕۆحێکی زبریان تیایه‌ و هه‌ر ئه‌مه‌ش جوانی ده‌نگ تێک ده‌دا.

من وه‌ک شۆفێرێک ده‌جووڵامه‌وه‌ که‌ جاده‌ی خاکی و شۆسته‌ی به‌لاوه‌ پێ باشتره‌ له‌ جاده‌ی قیرتاو. ساڵه‌ها دواتر پێم وت:مامۆستا!ده‌بینی من له‌و ده‌سته‌خه‌ڵکه‌م مه‌له‌ی نێو شه‌پۆلانی زه‌ریای تووشم لا پێ باشتره‌ له‌ مه‌له‌ی نێو گۆمێ.

ژێده‌ر: ڕۆژنامه‌ی "ئیعتیماد میللی،یه‌ک شه‌ممه‌ 29 ی ڕێبه‌ندانی 1385 ی هه‌تاوی، لاپه‌ڕه‌ی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر، ئاماده‌که‌ری ئه‌م بابه‌ته‌ به‌ فارسی: محه‌ممه‌د تاجیک

تاران 
20 ی ڕه‌شه‌مه‌ی 2706 ی کوردی

سه رچاوه : http://www.renesans.info/

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

نیاز عه‌بدوڵڵا

ئیستاش ئاماده‌ى
شوێنه‌ ونبووه‌کانى
ژێر پێى منداڵیت،
ماچ بکه‌یت؟
چونکه‌ زۆرجار
به‌خه‌یاڵه‌ هێمنه‌کانت
به‌دواى ئه‌و،
ته‌باشیره‌ ڕه‌نگ سپیه‌دا
ده‌گه‌ڕێى،
که‌ بۆ یه‌که‌م جار ناوى خۆت
له‌ سه‌ر ته‌خته‌ ڕه‌شه‌که‌ پێ نووسى...
زۆرجار، ئه‌وه‌نده‌ى وردبوونه‌وه‌ت
له‌ سێبه‌ره‌که‌ى خۆت
به‌دواى نیگاى هاوپۆله‌کانتدا ده‌گه‌ڕێى و
له‌ پڕ،
له‌ چاوانى میهره‌بانى دایکتدا...
هه‌موو ڕوانینه‌کان
به‌دى ده‌که‌یته‌وه‌...
زۆرجار،بیر له‌ باخچه‌که‌ى ماڵتان ده‌که‌یته‌وه‌
بۆ ئه‌وه‌ى باخچه‌یه‌کى جوانتر
بۆمن دروست بکه‌یت؟

 

سه رچاوه:رینیسانس

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

متن کامل سخنرانی " لیلا زانا " در پارلمان اروپا در 14/10/2004
روی نخستین خطابم ، به‌ " خودم " است :
 من خود را مادری شرافتمند و با کرامت می دانم که‌ در افکار عمومی و سرزمینم باقی می مانم .
خطاب دوم من به‌ " ترکیه‌ " است .
لازم است که‌ دولت ترکیه‌ به‌ وجود مسأله‌ ی کرد اقرار و در پی راه حل دمکراتیک ‌آن باشد . در جهان هر موجودی نامی مختص به‌ خود دارد ، تنها کرد است كه نامی ندارد . ما باید برای این مسأله نامی برگزینیم . کردها می‌خواهند در داخل مرزهای ترکیه مشکل خود را حل نمایند . کردها از موسسان اصلی جمهوری ترکیه هستند . به قوانین دولت احترام می گذارند . در حالی که دولت این را نمی فهمد و در مقابل ، بر انکار کردها اصرار می ورزد ....
... تا راه حلی آشتی جویانه پیدا نشود ، هر حزبی در رأس قدرت باشد ، نمی تواند مشکلات ترکیه را حل نماید . برای پیشبرد دمکراسی در ترکیه گامهایی برداشته شده است ، ولی این گامها در عرصه ی عمل ، روکشی بیش نیست . پایبندی عملی به پیمان « کپنهاگ » وجود ندارد . از میان برداشتن زمینه های جنگ و خونریزی از مسایل اصلی است که باید با عجله به آن پرداخت . باید که قانونی جدید برای خلع سلاح تهیه شود تا بتواند به صلح و آشتی خدمت نماید . باید که پناهندگان سیاسی در روند دمکراتیک مشارکت جویند . مشکلاتی که بر سر راه آزادی بیان و اندیشه وجود دارند ، باید از میان برداشته شوند . برقراری برابری و مساوات در میان ایالتها برای همگان امری ضروری است . باید که زبان مادری در اطلاع رسانی و بیانیه ها به شیوه ای رسمی بکار برده شود و در برنامه ی آموزش و پرورش بعنوان زبان اصلی پذیرفته شود .
قانونی دمکراتیک باید تهیه شود تا همچون زیربنا بتوان بر روی آن کار کرد . باید به کردها نه به عنوان یک اقلیت ، بلکه به عنوان موسسان جمهوری نگریسته و به حقوقشان توجه شود . نباید کسی از دمکراسی بهراسد و با شک و گمان به آن نزدیک شود .
 
رئیس و اعضای محترم پارلمان ، دوستان عزیز:
خطاب سوم من به اروپا و تمام جهان است .
آشتی در کردستان ، آشتی در ترکیه و آشتی در ترکیه ، آشتی در خاورمیانه است و آشتی در خاورمیانه ، آشتی در اروپا و تمام جهان است . امروز صلح در دست همه ی ماست . به اتحاد همه ی ما نیاز دارد . استقرار صلح ، نیازمند دانستن حقیقت است . اگر حقیقت دانسته و درک شد ، آنوقت انسان هم درک خواهد شد . ولی اگر انسان درک نشود ، آنوقت نمی توان به حقایق دست پیدا کرد . حقیقت آن است که باید بر مشکل نامی نهاده شود و سپس رو ی آن تحقیق و بررسی صورت پذیرد . هر آنچه بدون نام و بدون بررسی باشد ، آنوقت بدون شناسنامه خواهد بود . باید که جهان و اروپا 40 میلیون کرد را به رسمیت بشناسند . کردها برای مشارکت در زندگی جدید آمادگی خود را به نمایش گذاشته اند . باید که دول جهان نیز به اراده ی کردها ارج نهاده و در روابط بین الملل ، کردها را به چشم کالا نگاه نکرده و بر سر آن به معامله نپردازند .
تا این مشکلات به شیوه ای انسانی و وجدانی نقد نشوند ، نه تنها برای منطقه ، بلکه برای آشتی جهانی ، رنج و درد خواهد بود .
دولتهای جهان به جای پیشرفت ، به ایجاد دیوار دور خود پرداختند و تنها ماندند . اروپا بسیار از این درد نالید . برای همین دیوارها را یکی پس از دیگری خراب کرد .
نباید فراموش کرد از طریق ترکیه ای که مشکل کرد را حل نماید و عضوی از اتحادیه ی اروپا شود ، تمدن اروپا به تمدن کهن مزوپتامیا ( بین النهرین – مترجم ) می رسد . آن هنگام تمدن اروپا به « تمدن دمکراتیک معاصر » بدل می گردد . اگر این کار میسر نشود ، آنوقت تمدن اروپا ناقص خواهد ماند . به همین دلیل ترکیه باید تلاشهایش را برای پیوستن به اتحادیه ی اروپا شتاب بخشد .
 
خطاب چهارم من به افکار عمومی دمکراتیک و مدافعان آشتی و صلح است .
آشتی تنها با دفاع و یا صحبت کردن از ملاک بودن آن بوجود نمی آید . تا انسان در مقابل جنگ ، مبارزه نکند ، جنگ مرتفع نمی شود ، به همین دلیل در هر کجا که جنگ باشد باید به مبارزان آشتی بدل شد .
خطاب پنجم من به کردها است .
کردها در هر کجای جهان باشند ، باید که در میان خود صلح طلب و دمکرات و آزادیخواه و دارای یک موضع باشند . تا زمانیکه به رأی و نظر هم احترام نگذارند ، پشتیبانی نمی شوند . پشتیبانی نباشد ، اتحاد بوجود نمی آید . اتحاد نباشد ، نیرو بوجود نمی آید . نیرو نباشد ، آشتی بوجود نمی آید . باید که هر کس بداند در میدان گرگها ، هر کسی می خواهد کردی برای خود بیافریند . ایستادگی در برابر آن نیازمند اتحاد و هم فکری و بهتر شدن و سیاستی پاک است .
آقای رئیس پارلمان و اعضای محترم :
ترک ، کرد ، چرکز ، ارمنی ، فرانسوی ، ایتالیایی ، گرجی ، سریانی ، آمریکایی ، عرب ، زرتشتی ، براتون ، عجم ، چچن ، علوی ، سنی ، آفریقایی ، فلسطینی ، یهودی ، پروتستان ، مسلمان ، کاتولیک ، سفید پوست ، سرخ پوست ، تمام مردم جهان ، چرا ما نمی توانیم در صلح و دوستی با هم زندگی کنیم ؟ ما همرهان یک راه هستیم . در ابتدا مانند هم بودیم . آنچنانکه « هوگو » می گوید : " آشتی شادی است ، شادی همه چیز است " . به همین دلیل باید که هر آنچه مانند جنگ ، انتقام و دیگر آزاری را فراموش کرده و آنها را هرس کنیم . غیر از این با هیچ شیوه ای نمی توان همراه هم باشیم و شاد باشیم . من این صحبتها را بویژه برای برادری مردم کرد و ترک ، به تمام مردم جهان تقدیم می کنم . سلام خود را با دلی گرم و دوست داشتنی بزرگ ، به همه ی شما تقدیم می دارم .
 
به اطلاع می رساند رئیس پارلمان اروپا « جوزف ورال » به زبان کردی از خانم « لیلا زانا » تشکر کرد و گفت : " خانم زانا در مورد شناسنامه صحبت کردند . شناسنامه ای که در سده ی اخیر نابود شده است . باید که ما به جای آن ، آشتی و صلح را در میان انسانها و مردمان بنیان نهیم و شناسنامه ها را حفاظت کنیم . بر این مبنا حمایت خود را از خانم « لیلا زانا » اعلام می داریم . از تشریف فرمایی شما متشکریم " .
2007/2/25 22:54
 
 
سه رچاوه:   هه وال دات کام
نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

img/daneshnameh_up/7/70/2-r5glan.jpg


مهاتما گاندی، سیاستمدار و فیلسوف و نجات بخش کشور بزرگ هند از چنگال استعمار و استثمار انگلستان، در پوربند هند بدنیا آمد، پدرش نایب الحکومه راجه یک بخش از کنی یاوار بود. دوره دبستان را دین شهر گذانید و در شرح حال خود نوشته است: “ هوش و حافظه‌ام ضعیف بود و نمی‌توانستم بدرستی و سهولت درس‌ها را فراگیرم، بعلاوه تنبل هم بودم.”

در 13 سالگی درحال تحصیل بود که با دختری ازدواج کرد و هنوز نوزده سالش نشده بود که چهار فرزند داشت. پس از تحصیلات متوسطه در 1888 به انگلستان رفت و در شهر لندن در رشته حقوق، علوم اجتماعی و سیاسی تحصیل و در 1891 به میهن مراجعت و وکالت کرد. و در 1892 به آفریقای جنوبی رفت و بکار وکالت پرداخت و بانتشار مجله‌ای اقدام و حمایت از هندیان تحت ستم آن سامان نمود. تا این که به هند بازگشت و در 1921 اختیارات کامل کنگره ملی هند را در دست گرفت و از راه مبارزه منفی و تحریم کالاهای انگلیسی و ایجاد اعتصاب غول استعمار را بلرزه در آورد و در همین زمان بود ( مارس 1922 ) که حکومت به توقیف او عزم کرد. هیچ مقاومتی نکرد و به انتخاب وکیل تمایلی نشان نداد و هیچ در مقام دفاع برنیامد. هنگامی کهدادستان او را متهم کرد و گفت به جهت پیامهای خود مسئول شورش سال 1921 است، گاندی با عبارتی پاسخ گفت که ناگهان به ذورة افتخار و شرافت رسید:

“ من میل دارم همة آن نکوهشهای دادستان فاضل را که به جهت وقایع بمبئی و مدرس و چوری چاری برگردة من بار کرده است بپذیرم. برای من که بارها در این کار ژرف نظر کرده‌ام و شبان پیاپی در این اندیشه به خواب رفته‌ام، غیر ممکن است که خود را از این جرائم شیطانی برکنار بدانم … مدعی العموم فاضل کاملاً حق دارد که می‌گوید مردی همچو من که مسئوولیت می‌شناسد مردی که از تعلیم و تربیت بهرة فراوان برده… باید از عواقب همة این اعمال باخبر می‌بود من می‌دانستم که با آتش بازی می‌کنم و تن به مهلکه دادم، و اگر آزادم گذارند باز به چنین کار بر می‌خیزم. بامداد امروز چنین احساس کردم که اگر این سخنان را که اکنون در محضر دادگاه گفتم نگویم در انجام وظیفه کوتاهی کرده‌ام.

من میل داشتم از عنف بپرهیزم. اکنون هم می‌خواهم از عنف خودداری شود. عدم شدت و عنف نخستین اصل مذهب من است آخرین اصل مذهب من نیز چنین است. اما من باید راهی برمی‌گزیدم. یا بایست به نظامی تن می‌دادم که به کشور من لطمه‌های جبران ناپذیر زده، یا تسلیم خطر خشم دیوانه‌وار مردم می‌شدم که چون از لبان من برحقیقت آگاهی می‌یافتند ناچار خیزش می‌کردند. من می‌دانم که ملت من گاه سر به دیوانگی نهاد. از این رهگذر سخت متاسفم و لذا من اکنون اینجا هستم و آمادة لبیک و در کمال مسرت حاضر به تسلیم در برابر شدیدترین مجازات‌های آن عمل که به اعتبار قانون جنایت عمدی است و به عقیده من بالاترین وظیفة تمام اهالی کشور است. ”

قاضی در کمال تاسف گفت که باید او را به زندان افکند. آنهم مردی را که میلیون‌ها هموطن یک وطن‌پرست بزرگ و رهبر عظیم‌الشان می‌دانند قاضی تصدیق کرد که حتی مخالفان هم گاندی را مردی صاحت آرمان‌های بزرگ و زندگی شرافتمندانه و پاک می‌شناسند قاضی او را به شش سال حبس محکوم کرد گاندی را به زندان مجرد افکندند ولی هیچ شکایتی نکرد می‌نویسد من دیگر زندانیان را نمی‌بینم گرچه بواقع نمی‌دانم معاشرت من چه زیانی به آنها می‌رساند اما “ خوشحالم طبع من به تنهائی میل دارد من آرامش و سکوت را دوست دارم اکنون فرصت پرداختن به آن مطالعات را دارم که در جهان خارج از آن‌ها غفلت کردم” با پشتکار تمام به خواندن آثار بیکن ـ کارلایل ـ راسکین ـ امرسون ـ تورو و تولستوی پرداخت و ساعت‌های متوالی در آثاربن جونسون و والتر سکات آرامش دل می‌یافت. بهاگاواد ـ گیتارا بارها خواند. زبانهای سانسکریت و تامیل و اردو را خوب فرا گرفت تا نه تنها به محققان نامه بنویسد بلکه به ـ تواند با تودة‌ مردم سخن بگوید. برای شش سال مدت زندان خود یک برنامة مفصل مطالعه و تحقیق تدارک کرد، و در کمال وفاداری آنرا باجراگذارد تا حادثه‌ای پا درمیان نهاد. معمولاً می‌نشینیم و با سر ـ زندگی یک مرد جوان بیست و چهار ساله کتاب می‌خوانم و پنجاه و چهار سال سن و مزاج علیل خود را فراموش می‌کنم.”

در 1924 بیماری آپاندیس موجب رهائی اوشد، ویک داروی باختری ، که گاندی اینهمه آنرا نکوهش میکرد، از بیماری نجاتش داد 000 نقل از کتاب تاریخ تمدن ویل دورانت- هند و همسایگانش- ترجمه مهرداد مهرین.

img/daneshnameh_up/c/c4/Mahatma20Gandhi201.jpg


در 1925 بعلت عدم اطاعت برخی از پیروانش مدت 7 روز روزه می‌گیرد ودر 1927 با مالیات نمک مبارزه منفی می‌کند. در 1928 باعث صدور قطعنامه‌ای در کنگره هند می‌شود که در عرض یکسال باید به هند استقلال داده شود. در عیر اینصورت سراسر هند بمبارزه با انگلستان برخواهد خاست. در 1930 عملاً همراه 70 نفر با برداشتن نمک از دریا بمبارزه می‌پردازد و بزندان می‌افتد و در ژانویه 1931 آزاد می‌شود و دراوت همانسال برای شرکت کنفرانسی به لندن می‌رود در راه رومن رولان نویسنده مشهور و موسولینی سیاستمدار ایتالیائی را ملاقات می‌کند. در 1933 بخاطر آزادی نجس‌ها 21 روز روزه می‌گیرد.در 1935 گاندی سخت ضعیف می‌شود. در 1937 برای مبارزه منفی با انگلستان روزه می‌گیرد در 1940 انگلستان در هند به سربازگیری می‌پردازد. گاندی با آن مخالفت می‌کند. در 1942 با انگلستان راجع به استقلال هند مذاکره می‌کند. در 1947 انگلستان مذاکرات بی‌نتیجه‌ای با گاندی انجام می‌دهد و در 1948 در معبد بیرلابدست هندوی متعصبی کشته می‌شود. از کتاب مهاتما گاندی ـ مهرداد مهرین موهن دس کرمچند گاندی در 2 اکتبر 1869 بدنیا آمد، خانه‌ای از پاره سنگهای درشت پیکر که بربام آن کلاه فرنگیهای بلندی برپا داشته بودند.

موهن دی در سیزده سالگی کاستوربا را به زنی گرفت. آن دو، که در یک سال بدنیا آمده بودند،‌ از پنچ سالگی نامزد بودند. آشنایی زودرس او با زن، و عشق آتشین او به کاستوربا برشم اخلاقی و استعدادهای معنویش پرده کشید و حتی وی را از آمیزش با راهبان و برهمنانی که به دیدار پدرش می‌آمدند،‌روگردان ساخت. ساده‌تر بگوییم نگذاشت که به رامایانه‌ی تولسیداس، حماسة بزرگ فلسفی، گوش دهد. شبی که پدرش در واپسین دم زندگی بود، موهن دس بالینش را به قصد لذایذ بستر زناشویی ترک گفت؛ زمانی که او را فرا خواندند، کار از کار گذشته بود. این واقعه تاکنه وجود تکانش داد.

برادرانش که مردان دانا و نیکی بودند هرگز نخست وزیر پوربندر نشدند، چون در مدارس جدید درس نخوانده بودند؛ اکنون که انگلیسها در هند جایگزین شده بودند دست کم می‌بایستی وکیل دادگستری بود تا بتوان شانس نخست وزیری پیدا کرد. از اینرو، قرار شد جوان را به لندن فرستند تا درس حقوق بخواند و این فراق مایة دریغ و درد همسر جوان و همة خانوادة او شد. از وی خواستند عهد کند که هرگز به گوشت و می وزن نزدیک نشود تا از گزند تمدن غرب ایمن بماند.

وی که بر اثر “ ترک خاک هند و عبور از آبهای تیره‌گون “ از تیره و صنف خود خارج شده بود،‌ در ماه سپتامبر سال 1888 به لندن رسید و قریب سه سلا در جهان شگفت انگلستان عصر ویکتوریا گذراند، در آنجا که سوسیالیستها و امپریالیستها،‌گیاهخواران و اعضای انجمنهای مخالف آزمایش روی جانوران،‌خدانشناسان و حکمای الهی،‌ هواداران و مخالفان تنظیم موالید در کنار هم به سر می‌بردند. چند زمانی تلاشهائی کرد تا جنتلمنی انگلیسی شود. سنجیده سخن گفتن آموخت، درس رقص گرفت و به فراگیری زبان فرانسه پرداخت. لیکن این کوششها حاصلی نداشت. پس همة این طرحها را به کناری نهاد،‌ به قناعت و سادگی زیست و وجود خویش را وقف یادگرفتن زبان لاتینی و تحصیل حقوق کرد.

موهن دس چون گیاهخوار بود فرصت یافت تا با زنان و مردان غریب الاطوار گوناگونی برخورد کند که سرشار از غیرت و تعصب بودند و می‌پنداشتند که این تغییر کم اهمیت رژیم غذایی نشانة آغاز عصر نوی برای جهان تشری خواهد بود و شاید آن را به سوی خدای حقیقی رهنمون خواهد شد. وی به عضویت جمعیت گیاهخواران لندن برگزیده شد لیکن چندان کمر و بود که هر چند مشتقانه در جلسات آن حضور می‌یافت تقریباً هرگز نتوانست سخنرانیی ایراد کند. از شهر پاریش که نمایشگاه جهانی در آن برپا بود و از برج ایفل و رستوران آن دیدار کوتاهی کرد و سپس دوباره به لندن آمد و اجازة وکالت دادگستری گرفت و در سال 1891 به هندوستان بازگشت.

لیکن کسی برای پیشنهاد منصب نخست وزیری به او چشم به راهش نبود. بیش از آن پاک و شریف بود که دلالهایی اجیر کند و از این روحتی آن اندازه درآمد نداشت که مخارج دفتر وکالتش را کفاف دهد؛ در همین ایام عسرت بود که یکی از بنگاههای بازرگانی پوربندر، که در افریقای جنوبی منافعی داشت، از او دعوت کرد تا به عنوان مشاور حقوقی نمایندگیش را در آن کشور بپذیرد وی در ماه آوریل 1893 به قصد “ دوربان “ مرکز ایالت ناتال سوار کشتی شد.

در آن زمان، معجون عجیبی از نژارها،‌ مراحل گوناگون رشد اجتماعی،‌و حادثه ـ جویان اکناف و اقطار ارض در افریقای جنوبی دیده می‌شد.

مزرعه‌داران ریاضت کش و سرسخت بوئر به نوعی در حاشیة سرزمین قوم زولو می‌زیستند، در حالی که انگلیسها با قبضه کردن اهرمهای فرمانروایی می‌کوشیدند تا بازرگانی،‌راهها و راههای آهن را بهبود بخشند و یک حکومت دموکراسی بورژوایی بر سرکار آورند. لیکن با الغای برده‌داری برای کارهای یدی کمبود نیروی کار پدید آمد. از هندوستان کارگرانی را به نام “کولی” با بستن پیمانهایی اجیر کردند و به افریقا آوردند. این کارگران، که به نام یکی از اقوام هندی، “ کولی” نامیده می‌شدند ، نه سفید بودند نه سیاه، لیکن فقیر و سیه‌چرده بودند و چنین می‌نمود که از مرتبت طبقاتی خود فروتر آمده‌اند.

بدین سان گاندی، که بیش از بیست و سه سال نداشت، هنگامی که به پرتوریا می‌رفت تا در آنجا به وکالت دادگستری مشغول شود، از قطار پیه‌تر ماریتسبورگ بیرون رانده شد ـ و این حادثه وی را به قطعیترین وجهی برای سراسر عمر بیدار ساخت. گاندی،‌ که از سرما می‌لرزید و چشم یاری از کسی نداشت، تنها یکی از دو کار را می‌توانست بکند: یا با همت و شجاعت به سوی مقصدی نامعلوم و رنج و دردگام بردارد یا به هندوستان بازگردد و در گمنامی به وکالت دادگستری بپردازد. وی راه نخست، راه گام برداشتن به پیش را اختیار کرد. چه،‌ ایمان او به حقیقت وی را از تن دادن به خواری باز می‌داشت، پس راه خویش را با دلیجان به سوی پرتوریا دنبال کرد،‌از یک سفید پوست کتک خورد،‌اما از مقابله بمثل خودداری کرد. حتی برآن شد که اصلاً به دادگاه برای تظلم متوسل نشود. چندی پس از آن،‌ هنگامی که در شهر پرتوریا، در پیاده‌رو راه می‌رفت،‌پاسبانها به ضرب لگد بیرونش راندند، چه آن پیاده‌رو به سفید پوستها اختصاص داشت. این بار هم گاندی از مراجعه به دادگاه خودداری کرد. وی از وضع اهانت آمیری که برای هندیان به وجود آمده بود آگاهی داشت،‌خودش هم “ وکیل کولی “ تلقی می‌شد. پس به تعلیم زبان انگلیسی به آرایشگران و بازرگانان هندی و به دفاع از “ کولی “ ها در برابر خواجگان سفید پوست آنان پرداخت. “ کولی “ در نظر او به منزلة همان روحانی فقیر،‌همان دریدره نارانیه بود. همچنین به مجالس قانونگزاری نامه نوشت،‌عریضه‌هایی برای دولت شاهنشاهی در لندن فرستاد و سازمانهای سیاسی و فرهنگی هندی چندی بنیاد نهاد. در پرتو وجود او،‌ ظرف چند سال، مسئلة هندیان در افریقای جنوبی مشکل امپراتوری بریتانیای کبیر و مسئله‌ای بین‌المللی شده بود.

در عین حال،‌ گاندی به دنبال یک رشته الهامات معنوی ناشی از “ وعظ روی کوهستان “ ( گفتار مسیح برای حواریون و خلق که منشور مسیحیت شمرده شده است.ـ.م. ) و سپس بهگودگیتای شری کریشنا و پس از آزمونهای انسانی هیجان‌انگیز، ستیه‌گرهه،‌ یعنی قدرتی را که از حقیقت و عشق نشأت می‌گیرد،‌ یا به عبارت دیگر،‌اصل “ بی آزاری “ را کشف کرد.

کردن سراسر زندگی اجتماعی عمومی و خصوصی می‌پردازند و در این کار شرکت می‌کنند. این شرکت باید پیوسته مطابق با دو اصل مطلق توأم ستیه ( Settie ) و اهیمسه ( Ahimise ) ( حقیقت و عدم شدت ) همراه باشد. برای استادان و دانشجویانی که به صورت کلی و عمیق در نهضت مل سهیم شده‌اند،‌ هیچ جایی برای هیمسه ( شدت ) وجود ندارد. چنانکه گاندی گفته است: “ وقتی که شعلة نهایی مبارزه افروخته شد،‌ استاد و دانشجو باید سازمانهای تعلیمی خود را برک کنندو ،‌ اگر لازم باشد،‌خود رافدای آزادی سرزمین خویش سازند. چنین فداکاری کلی و کامل است،‌ از آن جهت که با شدت همراه نیست “.

گاندی،‌ در همان بیانیة پونه،‌ تأسف شدید خود را از عرم شرکت سازمانهای تربیتی در آن لحظات بحران سیاسی مل اظهار کرد. وی این عدم فعالیت را جذبه و فریب باطل و غیر طبیعی تعلیم و تربیتی می‌دانست که در آن زمان رواج داشت. با دعوت کردن سازمانهای تربیتی به اینکه نقش خود را در بحران سیاسی ایفا کنند،‌ گاندی در واقع منکر حقی برای استادان و دانشجویان نبود که بنا بر تعبیر هرولدلسکی حق نهایی هر شارمندی برای طغیان است. این مسئولیت نهایی و مخاطره آمیز که هر کس آن را تحمل می‌کند،‌ و این تحمل کردن تنها از آن جهت است که فرد شارمندی است نه از آنکه استادیا دانشجواست، برای هرکس، در لحظة‌ باشکوه تنهایی او، عنوان وجدان شخصی دارد.

ولی وجدان امر ساده‌ای نیستو در عین آنکه می‌تواند مار را به شجاعت مجهز کند، همان گونه می‌تواند از ما همه مردمانی ترسو بسازد. ممکن این ما را بر آن دارد که باگاندی همصدا شویم و بگوییم: “ مرا به خدا و به پریشانی واگذارید “ و نیز ممکن است ما را وادارد که مانند گاندی بگوئیم “ ممکن است خطائی به بزرگی کوه هیمالیا از ما سربزند “ ولی همین گاندی هشدار داده است که هرگز نباید ضد کسانی که در عقیده با ایشان ( شرکت کنندگان ) موافق نیستند، و نیز ضد مقاماتی که قدرت اداره کشور در دست آنها است بشدت نشان دادن و اعمال زور متوسل شوند. اهیمسه نشانه دخالت در سیاستی است که از وجدان سرچشمه گرفته است. “



سه رچاوه:http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%da%af%d8%a7%d9%86%d8%af%db%8c&SSOReturnPage=Check&Rand=0
نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

سه رچاوه:http://tinw.mycloob.com/?pg=CLB-WEBLOG&zxid=1&var5=0

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

Image and video hosting by TinyPic
نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

 

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

 

 

 

 

 

 

"میوانداری"

 

 

 

سێ تارێک و سێ گۆرانی و سێ په‌ڕه‌شێعری دڵداری

یه‌کیان ناسی و بوون به ‌دۆستی گیانی گیانی

به‌یه‌که‌وه ‌ژوورێکیان گرت

له‌و ژووره‌شدا میوانداری شاخ و بیر و تاسه‌یان کرد.

شه‌و تابه‌یان ئه‌م ده‌ستی ئه‌وی ئه‌گووشی

ئه‌و ده‌ستی به‌سه‌ر ئه‌ویتریاندا ئه‌هێنا

ئه‌میان بیلبیله‌ی چاوی خۆیان بۆ دانابوون

ئه‌وی تریان جگه‌ره‌ی جه‌رگ

بۆ به‌یانی هیچیان وه‌ک خۆیان نه‌مابوون

هه‌ر ئه‌و شه‌وه‌ به‌قه‌د عومرێ چاوه‌ڕوانی باڵایان کرد

تێک ئاڵان و چی به‌جێ ما؟

خۆره‌تاوی عه‌شق و جوانی.


چاو له ‌چاوت ناترووکێنم

نیگام چۆله‌که‌ی ترساوی بێ لانه‌یه‌

هه‌ر به‌ته‌نیا

له‌ نێدارستانی چڕی نیگای تۆدا

ئارام ئه‌گرێ

سه‌یرم بکه‌

چاو له ‌چاوم مه‌ترووکێنه‌ هه‌تاکوو شه‌و

چونکه‌ چاوم

چه‌ند ماندووبێ

چه‌ند بێزارو دڵشکاوو و سه‌دپاره‌بێ

هه‌ر شه‌و دابێ

چیرۆکێکی تازه‌ی پێیه ‌و

مه‌له‌کانی دارستانی نیگات

به‌ ئارامی ئه‌کاته‌ خه‌و.


 "له ‌وڵامی شێرکۆبێ که‌س دا وتراوه‌"

 

تۆ منت به ‌شێعر سپارد

من تۆ به‌و خه‌ونه‌

 سه‌وزانه‌ی

به ‌باڵای شێعره‌کانته‌وه‌

ئه‌یانبینم

تۆ عاشقی و سووتاندنت

بۆ ره‌وادیم و

شه‌ونخوونی و ئازاری

 بێ بڕانه‌وه

من ئارامی، ئۆخژن

هه‌توان‌

حه‌سانه‌وه‌.

 


 

"ئاواز"

 

که‌ په‌نجه‌ی شووش وناسکت

له‌سه‌رسێ تاری سه‌رسنگت

هاتنه‌سه‌ما

وه‌ک بزانی

چرپه‌ی چه‌ن راز

خورپه‌ی نیاز

شه‌پۆلی چه‌ن ئاواتی دوور

خزابێته‌ کونجی دڵم

که‌ له‌پڕ ده‌نگت هه‌ڵهێنا

چه‌نده ‌ماسی حه‌ز و تاسه‌ی

ده‌ریای ده‌روونم ورووژان

چه‌نده ‌وردیله‌ی نێو هه‌ستم

که‌وتنه سه‌ما؟...

من نازانم

به‌ڵام ئه‌وه‌نده ‌ئه‌زانم

نه ‌ئه‌و شه‌وه‌، نه‌ شه‌وانی دوای ئه‌و شه‌وه‌ش

له‌بیری من نه‌چوویته‌وه‌

بیرت وه‌کوو په‌پووله‌ی راز

به ‌ده‌ورشه‌می خه‌ونه‌کانما

ئه‌خولێته‌وه‌.


"کۆست"

 

"به‌هاره‌" ئه‌مساڵ به‌هار خه‌مینه‌

ده‌شت و ده‌ر و کێو سیما خه‌مینه‌

نه‌ "جمه‌"ی خه‌ڵکه‌، نه‌ "فڕه‌"ی مه‌له‌، نه‌ "نوزه‌"ی ژینه‌

نه‌شنه‌ی دار و هاژه‌ی رووبار و بزه ‌و که‌نینه‌

هاواره‌... داده‌... گریانه‌... .شینه‌

"به‌هاره‌ رۆڵه‌م" به‌هار خه‌مینه‌

کۆستی هه‌ڵه‌بجه ‌و مه‌رگی ئه‌وینه‌.


 "که‌له‌بچه‌"

 

تاڵێ له‌ په‌لکه‌زێڕینه‌ی یاده‌کانتم

به‌ست به‌قامکی شێعرێکه‌وه‌

بۆوه‌ی هه‌رکاتێک ئه‌ی بینم،

موچڕکی ئۆخه‌ی وخۆزگا بێ به‌دڵما و

به‌رگه‌ی خه‌می دووریت بگرم.

ئێستا ئه‌و تاڵه‌ زێڕکه‌فته‌ هه‌ڵکشاوه‌

که‌له‌بچه‌یه‌ و له‌مه‌چه‌کی هه‌ناسه‌کانم ئاڵاوه‌

چه‌ند بجووڵێم زیاتر له‌ گیانم توند ئه‌بێ و

له‌ خه‌زانی خۆشه‌ویستی و گڕ بارانی دووری تۆدا

ئۆخه‌ی ژاکا... خۆزگه‌م به‌ په‌لکه‌زێڕینه‌.


"بیره‌وه‌ری"

 

که‌ شۆڕه‌بی

پرچی خاوی باوه‌شێن که‌ر

ئه‌کاته‌ په‌یکی نامه‌به‌ر

گوڵاوێکی ماچێکی شیرین

ئه‌کاته‌ ده‌م خاکی دڵبه‌ر..

کاتێ هه‌تاو

ملوانکه‌ی زێڕ، ئه‌کاته‌ مل شاخی یاخی

به‌ده‌م سروود و گۆرانی و هه‌ڵپه‌ڕکێوه‌

کراسێکی زه‌رد و سووری ئاودامانی ئه‌کاته ‌به‌ر،...

دڵی خۆزگه‌م

به‌ ئاواتی گوڵێکه‌وه‌ دائه‌خورپێ

له ‌ئێواره‌ی زستانێکی کپ و مۆندا

تکه‌ی ئاوه‌نگی ته‌نیایی

تکایه‌ سه‌رگۆنای ئاهه‌نگی هه‌ڵپه‌ڕکێ

پرچی کاڵی تاسه‌کانی، بوون به ‌ده‌سماڵی سه‌رچۆپی

دڵی ته‌نگی بوو به ‌خه‌ڵاتی کێ به‌رکێ!

 

 

 

سه رچاوه:renesans.info

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |



یاده‌وه‌رییه‌ک له‌ شاعیری هه‌ڵکه‌وتوو ژیلا حسه‌ینی

شار نیوز 

هه‌موو جارێک که‌ بۆ هه‌وێنی باسه‌که‌م گه‌شت وگوزاری ناو کۆڵان وگه‌ڕه‌ک وده‌ڤه‌ره‌کانی شاری سه‌قز ئه‌که‌م،بیر له‌وه‌ده‌که‌مه‌وه‌ که‌ بێ شک هه‌موو ده‌ڤه‌روشاروگوندێک که‌سایه‌تی ناوداروسه‌ر‌به‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌ده‌بی وفه‌رهه‌نگی وهونه‌ری  وسیاسی تایبه‌ت به‌خۆی هه‌یه‌ که‌ به‌خۆشییه‌وه‌هه‌ندێک شوێن وناوچه‌ توانیویانه‌ هه‌تا راده‌یه‌کی زۆر ناو ونیشانی که‌سه‌کانی خۆیان کۆبکه‌نه‌وه‌و و به‌رهه‌میان له‌ فه‌وتان رزگاربکه‌ن به‌داخه‌وه‌ ئێمه‌ هێشتا نه‌مانتوانیوه‌ به‌ ته‌واوه‌تی قه‌ڵه‌مه‌ به‌بڕشت و به‌تواناکانی ناوچه‌که‌مان به‌و شێوه‌ی که‌ شیاوی باڵایان بێت رێزی لێبگرین و به به‌ره‌ی دوارۆژیشی ‌ بناسێنین که‌ یه‌کێک له‌ مرۆڤه‌ به‌به‌هره ‌و خاوه‌ن زه‌وقه‌ زه‌ریف و سه‌لیمانه‌ی شاری سه‌قز که‌ له‌ ناساندنی ئه‌مجاره‌ماندا لاگوێلێک له‌ خرمانی پڕپیت و به‌ره‌که‌تی ئه‌چنینه‌وه ‌خوالێخۆش بوو مه‌رحووم ژیلای حسه‌ینی یه.‌

 

ژیلاحسه‌ینی له‌ رۆژی 31مانگی خه‌رمانانی ساڵی 1343هه‌تاوی له‌شاری سه‌قز له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی ئایینی سه‌ربه‌شێخانی دۆزه‌غه‌ره‌ له‌دایک بووه ‌و له ‌گه‌رمه‌ی شۆڕشی گه‌لانی ئێراندا له‌ ساڵه‌کانی 57 به‌دواوه‌ به‌ ته‌مه‌نێکی که‌مه‌وه‌ زۆر زوو تێکه‌ڵ به ‌دنیای ژیانی هاوبه‌شی ماڵ و مناڵ و ماڵداری ئه‌بێت که‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وانه‌یش به‌رده‌وام له‌ کۆڕ و کۆبوونه‌وه‌ ئه‌ده‌بی و فه‌رهه‌نگییه‌کاندا ده‌وری به‌رچاو ئه‌بینێت به‌تایبه‌ت له‌ ئه‌نجومه‌نه‌کانی شاری سنه ‌و سه‌قز که‌ دوایین چالاکی له‌ شاری سه‌قز به‌ وتارێکی ئه‌ده‌بی و توێژینه‌وه‌ له‌ کونگره‌ی مه‌وله‌وی کوردا به‌شداری چالاکانه‌ی بوو و هه‌روه‌ها بۆ کونگره‌ی فه‌رزانه‌گان که‌ له ‌شاری سنه‌ به‌ڕێوه‌چوو  روانگه‌ی نوێخوازیانه‌ی سواره‌ی ئیلخانی زاده‌ی له‌ وتارێکی تێروته‌سه‌لدا ئاماده ‌کردبوو که‌ به‌داخه‌وه ‌له‌ کاتی به‌رێوه‌چوونی سمیناره‌که‌ جێگه‌ی ژیلا به‌گوڵ نه‌خشێنرابوو به‌ڵام هاوڕێیه‌کی ژیلا به‌ناوی کولسوومی عوسمان پوور به‌چاوی فرمێسکا‌وییه‌وه‌ وتاره‌که‌ی ژیلای پێشکه‌ش به‌ به‌شداربووان کرد...

 

به‌داخه‌وه‌ ئه‌م خاتوونه‌ شێعره‌ی ده‌ڤه‌ری ئه‌شق و جوانی و ئاوه‌دانی ئه‌م کچه‌ ته‌مه‌ن گوڵ و په‌پووله‌ی شاری سه‌قز له‌ رۆژی  6/7/ 1375هه‌تاویدا هاورێ له‌ گه‌ڵ بنه‌ماڵه‌که‌ی که ‌ده‌یانویست بچنه‌ شاری تاران بۆ ته‌واف و زیاره‌تی شێخه‌ شێعره‌که‌ی‌ کورده‌واری مامۆستا شێرکۆ بێکه‌س له‌ رێگادا تووشی کاره‌ساتی وه‌رگه‌ڕانی ماشێن ده‌بن و به‌داخه‌وه‌ ژیلای شاعیر به ‌ته‌مه‌نێکی که‌م و کارامه‌ی32 ساڵییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ کچه‌ ته‌مه‌ن کورته‌که‌ی به‌ناوی "ژینۆ" گیانیان له‌ده‌ست ئه‌ده‌ن.‌ گه‌لی کورد به‌گشتی و شاری سه‌قز به‌تایبه‌تی ژنه ‌شاعیرێکی بوێر و چاونه‌ترسی بواری ئه‌ده‌ب و گه‌شه ‌کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی له‌کیس و خه‌سار چوو. هه‌واڵی مه‌رگی ژیلا حسه‌ینی سه‌ره‌ڕ‌ای نه‌بوونی ده‌ستگای راگه‌یاندنێکی ئه‌وتۆ زۆر زوو به ‌وڵاتدا بڵاو بۆوه‌ و شاری سه‌قزی کرده‌‌ پاپۆڕی ئاشقانی شێعر و وه‌فاداره‌کانی ژیلا؛ هه‌ر بۆیه‌ له‌ ماوه‌ی سێ رۆژ پرسه‌ و سه‌ره‌خۆشیدا که له ‌لایه‌ن‌ بنه‌ماڵه‌ی به‌ڕێزیان و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی فه‌رهه‌نگی ئه‌ده‌بی مه‌وله‌وی کوردی شاری سه‌قز به‌ڕێوه‌چوو  هه‌موو ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌ ئه‌ده‌بییه‌کانی شاره‌کانی سنه‌، مه‌ریوان، بانه‌، مه‌هاباد و بۆکان .... هه‌روه‌ها گه‌لێک کاسایه‌تی ناودار و ناسراوی وێژه ‌و ئه‌ده‌بی کوردی به‌پیر ئه‌و کۆسته‌ گه‌وره‌ و خه‌مه‌ ناواده‌یه‌ی بنه‌ماڵه‌که‌ی و ئه‌دیبان و خه‌ڵکی شاری سه‌قزه‌وه‌ هاتن و ته‌رمی ژیلا و کچۆڵه‌که‌یان له‌ گۆڕستانی دۆزه‌غه‌ره‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی شاری سه‌قزدا له‌ ته‌نیشت باو و باپیرانی به‌خاک ئه‌سپه‌رده ‌کرد‌.

 

گه‌ر لاپه‌ڕه‌ی ژیانی ئه‌ده‌بی و هونه‌ری ژیلا حسه‌ینی هه‌ڵبده‌ینه‌وه‌ ده‌بینین  یه‌که‌م به‌رهه‌می ده‌سنووسی ژیلا چیرۆکی "برباد رفته‌"یه که به ‌زمانی فارسی نووسیویه‌تی و دواتر ژیلا خۆی  زۆر تامه‌زرۆی‌ چاپ کردنی نه‌بوو هه‌ر به‌و پێیه‌ ئه‌وه‌ڵین به‌رهه‌مه‌کانی ژیلا به‌زمانی فارسی بوون هه‌تا سه‌ره‌تای ساڵه‌کانی 1363و1364هه‌تاوی که‌ له ‌به‌شی کوردی رادیۆ سنه‌ له‌ به‌رنامه‌یه‌کدا به‌ناوی"ئێمه ‌و گوێگره‌کان" ده‌ستی به‌کار و تێکۆشان کرد‌. ئه‌وه ‌به‌و مانایه‌ نییه‌ که‌وا ژیلا ئاشنای ئه‌ده‌ب وفه‌رهه‌نگی ره‌سه‌نی گه‌له‌که‌ی  نه‌بوو؛ ئاشکرایه‌ زۆر به ‌جوانی شاره‌زای هه‌موو به‌یته‌ کوردی و ئاشنای زۆربه‌ی شێعر و شێوازی شێعری شاعیرانی کورد بوو و بۆ هه‌میشه‌یش شانازی پێوه‌ ده‌کردن و له‌و بواره‌یشدا قه‌ڵه‌مه‌که‌ی خسته‌گه‌ڕ وگه‌لێک به‌رهه‌می به‌نرخی له‌ دووتۆی کتێب و ده‌فته‌ردا پێشکه‌ش به ‌دیوه‌خانی وێژه‌ و ئه‌ده‌بی کورده‌واری کرد که‌ به‌رهامه‌کانی بریتین له‌:

1-     دیوانه ‌شێعرێک به‌ ناوی "گه‌شه‌ی ئه‌وین" که ‌یه‌که‌م به‌رهه‌می شاعیر بوو ساڵی 1374 هه‌تاوی چاپ و بڵاو بۆ‌ته‌وه.‌

2-     دیوانه ‌شێعر و چه‌ند چیرۆکێک  به‌ناوی "قه‌ڵای راز" ساڵی 1378 هه‌تاوی پاش مه‌رگی شاعیر که‌ له ‌سێ به‌شدا بڵاو بۆ‌ته‌وه‌.

به‌شی یه‌که‌م : پاشماوه‌ی شێعره ‌کوردییه‌کانی ژیلا خانمه‌.

به‌شی دووهه‌م ‌: هه‌ڵبژێردراوی  کورتیله‌ چیرۆکه ‌کوردییه‌کانی ژیلای جوانه‌مه‌رگه.‌

به‌شی سێهه‌م:  کۆمه‌ڵه‌ شێعرێکی ژیلا خانمه‌ به ‌زمانی فارسی که ‌خوالێخۆش بوو خۆی ناوی"باران"ی له‌سه‌ر داناون.

3-  وه‌رگێڕانی چیرۆکی"ته‌له‌بی مه‌عریفه‌ت"له ‌نووسینی سادقی هیدایه‌ت که ‌له‌ گوڤاری رامان دا له‌ هه‌ولێر بڵاو بوه‌ته‌وه‌.

4- وه‌رگێڕانی رۆمانی "دزیره‌" له‌ فارسییه‌وه ‌بۆکوردی.

5- کۆمه‌ڵه‌ وتارێکی هه‌مه‌ره‌نگ.

6- کۆمه‌ڵه‌ شێعرێک بۆ مناڵان "ئاماده‌ی چاپ".

 

 

چه‌ند نموونه‌یه‌ک له‌شێعره‌کانی ژیلا

 

"میوانداری"

سێ تارێک و سێ گۆرانی و سێ په‌ڕه‌شێعری دڵداری

یه‌کیان ناسی و بوون به ‌دۆستی گیانی گیانی

به‌یه‌که‌وه ‌ژوورێکیان گرت

له‌و ژووره‌شدا میوانداری شاخ و بیر و تاسه‌یان کرد.

شه‌و تابه‌یان ئه‌م ده‌ستی ئه‌وی ئه‌گووشی

ئه‌و ده‌ستی به‌سه‌ر ئه‌ویتریاندا ئه‌هێنا

ئه‌میان بیلبیله‌ی چاوی خۆیان بۆ دانابوون

ئه‌وی تریان جگه‌ره‌ی جه‌رگ

بۆ به‌یانی هیچیان وه‌ک خۆیان نه‌مابوون

هه‌ر ئه‌و شه‌وه‌ به‌قه‌د عومرێ چاوه‌ڕوانی باڵایان کرد

تێک ئاڵان و چی به‌جێ ما؟

خۆره‌تاوی عه‌شق و جوانی.


چاو له ‌چاوت ناترووکێنم

نیگام چۆله‌که‌ی ترساوی بێ لانه‌یه‌

هه‌ر به‌ته‌نیا

له‌ نێدارستانی چڕی نیگای تۆدا

ئارام ئه‌گرێ

سه‌یرم بکه‌

چاو له ‌چاوم مه‌ترووکێنه‌ هه‌تاکوو شه‌و

چونکه‌ چاوم

چه‌ند ماندووبێ

چه‌ند بێزارو دڵشکاوو و سه‌دپاره‌بێ

هه‌ر شه‌و دابێ

چیرۆکێکی تازه‌ی پێیه ‌و

مه‌له‌کانی دارستانی نیگات

به‌ ئارامی ئه‌کاته‌ خه‌و.


 "له ‌وڵامی شێرکۆبێ که‌س دا وتراوه‌"

 

تۆ منت به ‌شێعر سپارد

من تۆ به‌و خه‌ونه‌

 سه‌وزانه‌ی

به ‌باڵای شێعره‌کانته‌وه‌

ئه‌یانبینم

تۆ عاشقی و سووتاندنت

بۆ ره‌وادیم و

شه‌ونخوونی و ئازاری

 بێ بڕانه‌وه

من ئارامی، ئۆخژن

هه‌توان‌

حه‌سانه‌وه‌.

 


 

"ئاواز"

 

که‌ په‌نجه‌ی شووش وناسکت

له‌سه‌رسێ تاری سه‌رسنگت

هاتنه‌سه‌ما

وه‌ک بزانی

چرپه‌ی چه‌ن راز

خورپه‌ی نیاز

شه‌پۆلی چه‌ن ئاواتی دوور

خزابێته‌ کونجی دڵم

که‌ له‌پڕ ده‌نگت هه‌ڵهێنا

چه‌نده ‌ماسی حه‌ز و تاسه‌ی

ده‌ریای ده‌روونم ورووژان

چه‌نده ‌وردیله‌ی نێو هه‌ستم

که‌وتنه سه‌ما؟...

من نازانم

به‌ڵام ئه‌وه‌نده ‌ئه‌زانم

نه ‌ئه‌و شه‌وه‌، نه‌ شه‌وانی دوای ئه‌و شه‌وه‌ش

له‌بیری من نه‌چوویته‌وه‌

بیرت وه‌کوو په‌پووله‌ی راز

به ‌ده‌ورشه‌می خه‌ونه‌کانما

ئه‌خولێته‌وه‌.


"کۆست"

 

"به‌هاره‌" ئه‌مساڵ به‌هار خه‌مینه‌

ده‌شت و ده‌ر و کێو سیما خه‌مینه‌

نه‌ "جمه‌"ی خه‌ڵکه‌، نه‌ "فڕه‌"ی مه‌له‌، نه‌ "نوزه‌"ی ژینه‌

نه‌شنه‌ی دار و هاژه‌ی رووبار و بزه ‌و که‌نینه‌

هاواره‌... داده‌... گریانه‌... .شینه‌

"به‌هاره‌ رۆڵه‌م" به‌هار خه‌مینه‌

کۆستی هه‌ڵه‌بجه ‌و مه‌رگی ئه‌وینه‌.


 "که‌له‌بچه‌"

 

تاڵێ له‌ په‌لکه‌زێڕینه‌ی یاده‌کانتم

به‌ست به‌قامکی شێعرێکه‌وه‌

بۆوه‌ی هه‌رکاتێک ئه‌ی بینم،

موچڕکی ئۆخه‌ی وخۆزگا بێ به‌دڵما و

به‌رگه‌ی خه‌می دووریت بگرم.

ئێستا ئه‌و تاڵه‌ زێڕکه‌فته‌ هه‌ڵکشاوه‌

که‌له‌بچه‌یه‌ و له‌مه‌چه‌کی هه‌ناسه‌کانم ئاڵاوه‌

چه‌ند بجووڵێم زیاتر له‌ گیانم توند ئه‌بێ و

له‌ خه‌زانی خۆشه‌ویستی و گڕ بارانی دووری تۆدا

ئۆخه‌ی ژاکا... خۆزگه‌م به‌ په‌لکه‌زێڕینه‌.


"بیره‌وه‌ری"

 

که‌ شۆڕه‌بی

پرچی خاوی باوه‌شێن که‌ر

ئه‌کاته‌ په‌یکی نامه‌به‌ر

گوڵاوێکی ماچێکی شیرین

ئه‌کاته‌ ده‌م خاکی دڵبه‌ر..

کاتێ هه‌تاو

ملوانکه‌ی زێڕ، ئه‌کاته‌ مل شاخی یاخی

به‌ده‌م سروود و گۆرانی و هه‌ڵپه‌ڕکێوه‌

کراسێکی زه‌رد و سووری ئاودامانی ئه‌کاته ‌به‌ر،...

دڵی خۆزگه‌م

به‌ ئاواتی گوڵێکه‌وه‌ دائه‌خورپێ

له ‌ئێواره‌ی زستانێکی کپ و مۆندا

تکه‌ی ئاوه‌نگی ته‌نیایی

تکایه‌ سه‌رگۆنای ئاهه‌نگی هه‌ڵپه‌ڕکێ

پرچی کاڵی تاسه‌کانی، بوون به ‌ده‌سماڵی سه‌رچۆپی

دڵی ته‌نگی بوو به ‌خه‌ڵاتی کێ به‌رکێ!

 Gori Jeela_Huseini.jpg

 

* رۆحی شادوبه‌هه‌شتی به‌رین جێگه‌ی بێت* 

 سه رچاوه:رێنێسانس

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

اعلاميه‌ی جهانی حقوق بشر

مجمع عمومی سازمان ملل متحد اعلاميه‌ی جهانی حقوق بشر را آرمان مشترك تمام مردمان و ملت‌ها اعلام می‌كند تا همه‌ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بكوشند كه به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی‌ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده‌ی ملی و بين‌المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و موثر آن‌هارا چه در ميان مردمان كشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين‌هايی كه در قلمرو آن‌ها هستند، تامين كنند.                                     

ديباچه

از آن جا كه شناسايی حيثيت و كرامت ذاتی تمام اعضای خانواده‌ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است،

از آن جا كه ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه‌ای انجاميده كه وجدان بشر را برآشفته‌اند و پيدايش جهانی كه در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد، و از ترس و فقر فارغ باشند، عالی ترين آرزوی بشر اعلا م شده است ،

از آن جا كه ضروری است كه از حقوق بشر با حاكميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد،

از آن جا كه گسترش روابط دوستانه ميان ملت‌ها بايد تشويق شود،

از آن جا كه مردمان ملل متحد، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و كرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان ، دوباره در منشور ملل متحد اعلا م و عزم خود را جزم كرده‌اند كه به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند،

از آن جا كه دولت‌های عضو متحد شده‌اند كه رعايت جهانی و موثر حقوق بشر و آزادی‌های اساسی را با همكاری سازمان ملل متحد تضمين كنند،

از آن جا كه برداشت مشترك در مورد اين حقوق و آزادی‌ها برای اجرای كامل اين تعهد كمال اهميت را دارد،

مجمع عمومی اين اعلاميه‌ی جهانی حقوق بشر را آرمان مشترك تمام مردمان و ملت‌ها اعلام می‌كند تا همه‌ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بكوشند كه به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی‌ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده‌ی ملی و بين المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و موثر آن‌هارا چه در ميان مردمان كشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين‌هايی كه در قلمرو آن‌ها هستند، تامين كنند.

ماده‌ی ١

تمام افراد بشر آزاد زاده می‌شوند و از لحاظ حيثيت و كرامت و حقوق با هم برابراند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يكديگر با روحيه ای برادرانه رفتاد كنند.

ماده‌ی ٢

هر كس می‌تواند بی هيچ گونه تمايزی ، به ويژه از حيث نژاد، رنگ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده‌ی سياسی يا هر عقيده‌ی ديگر، و همچنين منشا ملی يا اجتماعی ،ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر، از تمام حقوق و همه‌ی آزادی‌های ذكرشده در اين اعلاميه بهره مند گردد.

به علاوه نبايد هيچ تبعيضی به عمل آيد كه مبتنی بر وضع سياسی ، قضايی يا بين المللی كشور يا سرزمينی باشد كه شخص به آن تعلق دارد، خواه اين كشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيمومت يا غير خودمختار باشد، يا حاكميت آن به شكلی محدود شده باشد.

ماده‌ی ٣

هر فردی حق زندگی ، آزادی و امنيت شخصی دارد.

ماده‌ی ٤

هيچ كس را نبايد در بردگی يا بندگی نگاه داشت. بردگی و دادوستد بردگان به هر شكلی كه باشد، ممنوع است.

ماده‌ی ٥

هيچ كس نبايد شكنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاری ظالمانه ، ضد انسانی يا تحقيرآميز قرار گيرد.

ماده‌ی ٦

هر كس حق دارد كه شخصيت حقوقی اش در همه جا به رسميت شناخته شود.

ماده‌ی ٧

همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بی هيچ تبعيضی از حمايت يكسان قانون برخوردار شوند. همه حق دارند در مقابل هر تبعيضی كه ناق´ اعلا ميه‌ی حاضر باشد، و بر ضد هر تحريكی كه برای چنين تبعيضی به عمل آيد، از حمايت يكسان قانون بهره مند گردند.

ماده‌ی ٨

در برابر اعمالی كه به حقوق اساسی فرد تجاوز كنند ـ حقوقی كه قانون اساسی يا قوانين ديگر برای او به رسميت شناخته است ـ هر شخصی حق مراجعه‌ی موثربه دادگاه‌های ملی صالح را دارد.

ماده‌ی ٩

هيچ كس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد كرد.

ماده‌ی ١٠

هر شخص با مساوات كامل حق دارد كه دعوايش در دادگاهی مستقل و بی طرف ، منصفانه و علنی رسيدگی شود و چنين دادگاهی در باره‌ی حقوق و الزامات وی ،يا هر اتهام جزايی كه به او زده شده باشد، تصميم بگيرد.

ماده‌ی ١١

(١) هر شخصی كه به بزهكاری متهم شده باشد، بی گناه محسوب می‌شود تا هنگامی كه در جريان محاكمه ای علنی كه در آن تمام تضمين‌های لازم برای دفاع او تامين شده باشد، مجرم بودن وی به طور قانونی محرز گردد.

(٢) هيچ كس برای انجام دادن يا انجام ندادن عملی كه در موقع ارتكاب آن ، به موجب حقوق ملی يا بين المللی جرم شناخته نمی‌شده است ، محكوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتی شديدتر از مجازاتی كه در موقع ارتكاب جرم به آن تعلق می‌گرفت ، درباره‌ی كسی اعمال نخواهد شد.

ماده‌ی ١٢

نبايد در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامت گاه يا مكاتبات هيچ كس مداخله‌های خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت كسی حمله شود. در برابر چنين مداخله‌ها و حمله‌هايی ، برخورداری از حمايت قانون حق هر شخصی است.

ماده‌ی ١٣

(١) هر شخصی حق دارد در داخل هر كشور آزادانه رفت وآمد كند و اقامتگاه خود را برگزيند.

(٢) هر شخصی حق دارد هر كشوری ، از جمله كشور خود را ترك كند يا به كشورخويش بازگردد.

ماده‌ی ١٤

(١) در برابر شكنجه ، تعقيب و آزار، هر شخصی حق درخواست پناهندگی و برخورداری از پناهندگی در كشورهای ديگر را دارد.

(٢) در موردی كه تعقيب واقعا در اثر جرم عمومی و غيرسياسی يا در اثر اعمالی مخالف با هدف‌ها و اصول ملل متحد باشد، نمی‌توان به اين حق استناد كرد.

ماده‌ی ١٥

(١) هر فردی حق دارد كه تابعيتی داشته باشد.

(٢) هيچ كس رانبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم كرد.

ماده‌ی ١٦

(١) هر مرد و زن بالغی حق دارند بی هيچ محدوديتی از حيث نژاد، مليت ، يا دين با همديگر زناشويی كنند و تشكيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويی و هنگام انحلا ل آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.

(٢) ازدواج حتما بايد با رضايت كامل و آزادانه‌ی زن و مرد صورت گيرد.

(٣) خانواده ركن طبيعی و اساسی جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.

ماده‌ی ١٧

(١) هر شخصی به تنهايی يا به صورت جمعی حق مالكيت دارد.

(٢) هيچ كس را نبايد خودسرانه از حق مالكيت محروم كرد.

ماده‌ی ١٨

هر شخصی حق دارد از آزادی انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود. اين حق مستلزم آزادی تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادی اظهار دين يا اعتقاد، در قالب آموزش دينی ، عبادت‌ها و اجرای آيين‌ها و مراسم دينی به تنهايی يا به صورت جمعی ، به طور خصوصی يا عمومی است.

ماده‌ی ١٩

هر فردی حق آزادی عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است كه كسی از داشتن عقايد خود بيم و نگرانی نداشته باشد و در كسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افكار، به تمام وسايل ممكن بيان و بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد.

ماده‌ی ٢٠

(١) هر شخصی حق دارد از آزادی تشكيل اجتماعات ، مجامع و انجمن‌های مسالمت آميز بهره مند گردد.

(٢) هيچ كس را نبايد به شركت در هيچ اجتماعی مجبور كرد.

ماده ٢١

(١) هر شخصی حق دارد كه در اداره‌ی امور عمومی كشور خود، مستقيما يا به وساطت نمايندگانی كه آزادانه انتخاب شده باشند، شركت جويد.

(٢) هر شخصی حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومی كشور خود دست يابد.

(٣) اراده‌ی مردم ، اساس قدرت حكومت است. اين اراده بايد در انتخاباتی سالم ابراز شود كه به طور ادواری صورت می‌پذيرد. انتخابات بايد عمومی ، با رعايت مساوات و با رای مخفی يا به طريقه ای مشابه برگزار شود كه آزادی رای را تامين كند.

ماده‌ی ٢٢

هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همكاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و كرامت و رشد آزادانه‌ی شخصيت خودرا، با توجه به تشكيلا ت و منابع هر كشور، به دست آورد.

ماده ٢٣

(١) هر شخصی حق دارد كار كند، كار خود را آزادانه برگزيند، شرايط منصفانه و رضايت بخشی برای كار خواستار باشد و در برابر بی كاری حمايت شود.

(٢) همه حق دارند كه بی هيچ تبعيضی ، در مقابل كار مساوی ، مزد مساوی بگيرند.

(٣) هركسی كه كار می‌كند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد كه زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و كرامت انسانی تامين كند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی كامل شود.

(٤) هر شخصی حق دارد كه برای دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشكيل دهد و يا به اتحاديه‌های موجود بپيوندد.

ماده‌ی ٢٤

هر شخی حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات كار و مرخصی‌ها و تعطيلا ت ادواری با دريافت حقوق بهره مند شود.

ماده‌ی ٢٥

(١) هر شخصی حق دارد كه از سطح زندگی مناسب برای تامين سلامتی و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراك ، پوشاك ، مسكن ، مراقبت‌های پزشكی و خدمات اجتماعی ضروری برخوردار شود. همچنين حق دارد كه در مواقع بی كاری ، بيماری ، نقص عضو، بيوگی ، پيری يا در تمام موارد ديگری كه به عللی مستقل از اراده‌ی خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد، از تامين اجتماعی بهره مند گردد.

(٢) مادران و كودكان حق دارند كه از كمك و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه‌ی كودكان ، اعم از آن كه در پی ازدواج يا بی ازدواج زاده شده باشند، حق دارند كه از حمايت اجتماعی يكسان بهره مند گردند.

ماده‌ی ٢٦

(١) هر شخصی حق دارد كه از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست كم آموزش ابتدايی و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايی اجباری است. آموزش فنی و حرفه ای بايد همگانی شود و دست يابی به آموزش عالی بايد با تساوی كامل برای همه امكان پذير باشد تا هركس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.

(٢) هدف آموزش و پرورش بايد شكوفايی همه جانبه‌ی شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر وآزادی‌های اساسی باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيری و دوستی ميان تمام ملت‌ها و تمام گروه‌های نژادی يا دينی و نيز به گسترش فعاليت‌های ملل متحد در راه حفظ صلح ياری رساند.

(٣) پدر و مادر در انتخاب نوع آموزش و پرورش برای فرزندان خود، برديگران حق تقدم دارند.

ماده‌ی ٢٧

(١) هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهيم و شريك گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمی و فوايد آن بهره مند شود.

(٢) هركس حق دارد از حمايت منافع معنوی و مادی آثار علمی ، ادبی يا هنری خود برخوردار گردد.

ماده‌ی ٢٨

هر شخصی حق دارد خواستار برقراری نظمی در عرصه‌ی اجتماعی و بين المللی باشد كه حقوق و آزادی‌های ذكرشده در اين اعلا ميه را به تمامی تامين و عملی سازد.

ماده‌ی ٢٩

(١) هر فردی فقط در برابر آن جامعه ای وظايفی برعهده دارد كه رشد آزادانه و همه جانبه‌ی او را ممكن می‌سازد.

(٢) هركس در اعمال حقوق و بهره گيری از آزادی‌های خود فقط تابع محدوديت‌هايی قانونی است كه صرفا برای شناسايی و مراعات حقوق و آزادی‌های ديگران و برای رعايت مقتضيات عادلانه‌ی اخلاقی و نظم عمومی و رفاه همگانی در جامعه ای دموكراتيك وضع شده اند.

(٣) اين حقوق و آزادی‌ها در هيچ موردی نبايد بر خلاف هدف‌ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.

ماده‌ی ٣٠

هيچيك از مقررات اعلاميه‌ی حاضر نبايد چنان تفسير شود كه برای هيچ دولت ، جمعيت يا فردی متضمن حقی باشد كه به موجب آن برای از بين بردن حقوق و آزادی‌های مندرج در اين اعلاميه فعاليتی انجام دهد يا به عملی دست بزند.

 سه رچاوه:

Copyright © 2004 -2005 - koodekan.com

 
نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

 

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

عبدالله پشیو

 

 

 

 

 

 

برای دختری بلوند

نامم را

از دور شنیده‌ای

دوستم داشته‌ای

با شعرهایم انگار زندگی کرده ای

و شیرینی شب‌هایت بوده اند

 

***

نشناخته‌ای مرا

باور کن نشناخته‌ای مرا

دنیای دلخواهت را

هرگز نزد من نخواهی یافت

چرا که دنیای من سراسر اندوه است

و  در آن
برای لبخند جایی نیست

 

ساکن ویرانه‌ای هستم

که در آن

جز شعر چیزی نمی‌یابی

 

و آن که قبله دل و چشم توست

تنها بتی شکسته است

 

***

دور باش از من

از زندگی‌ام

و از چشمان بدبینم

از شعرم

و دسته گل‌هایی که به خاطر چیدن‌شان

بارها تشویق شده‌ام

 سه رچاوه:

ده ليم بروم له شاره که ت

 

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

 

لــه كاتێكه‌وه " وه‌ستا كه‌ریمی نه‌ججاڕ " ژنی پێنجه‌می هێناوه

بڕوام به " ئه‌مریكا " نه‌ماوه!!!

                                       له هه‌ردووكیان خانه‌گومانم!

" وه‌ستا كه‌ریم " سی و حه‌وت ساڵ به " خاتوو رابێ " ی ئه‌وت: تۆ ژینمی!

                                       كه‌چی " داده‌ فاتمه‌ " ی به سه‌ریدا هاورد!

چه‌ند ساڵه هه‌موو مه‌عشووقه‌ پێشووه‌كانی " ئه‌مریكا " یش كه كۆن كه‌وتن

هه‌وێ دێت به سه‌ریاندا و

                                  ئه‌م داستانه هه‌ر درێژه‌ی ئه‌بێت!

لــه كاتێكه‌وه ئه‌بینم كوردێك هێنده گه‌وج ئه‌بێت كه به خۆی ئه‌ڵێت " ئێراقی " !

                                              بڕوام به " حاجی تۆفێقی ئاسنگه‌ر "  نه‌ماوه!

                                              له هه‌ردووكیان خانه‌گومانم!

هیچكامیان ناتوانن دڵیان به جۆرێ دامه‌زرێنن كه ژیانی سه‌ربه‌خۆ و جیا له براگه‌وه‌ره‌كه‌یان پێك بێنن!

ئاخر " حاجی تۆفێق " به حه‌فتا و شه‌ش ساڵ ته‌مه‌نه‌وه هێشتا كوڕه!

                                              - كارم به قسه‌ی خه‌ڵكه‌وه نییه كه ئه‌ڵێن پیاوه‌تی لێ نایه‌ت! -

له كاتێكه‌وه

 

سه رچاوه :http://www.effat-sarwabad.persianblog.com/

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

ژيان

ژیان و ئه‌ركی ناخۆشی په‌پووله‌ی ئاره‌زووی كوشتم
شه‌رابی جامی دڵداری له‌ تافی لاوییا ، ڕشتم !
ته‌می ڕۆژانی پڕ

مه‌ینه‌ت وه‌ها تاریك و چڵكن بوو
نیگاری خۆشه‌ویستی دڵ ، په‌ری ئاسا، تێیا ون بوو !
شه‌وی ته‌نیایی، ڕووناكی چرای ئاواتی ، خنكاندم
ده‌سی ناكامی ، ئاوازه‌ی ده‌روونی كه‌یلی تاساندم
ئه‌وا ئێستا له‌گه‌ڵ زامی ،
ده‌روونی پڕ له‌ ناكامی
ئه‌پێوم چۆڵی سه‌رسامی

****

له‌ ته‌نیایی شه‌وی ژینا، ئه‌نێم هه‌نگاوی كوێرانه‌ !
نی یه‌ ده‌ستێ ده‌رم بێنێ له‌ ناو ئه‌م گۆڕه‌ وێرانه‌
نی یه‌ جوانێ، سه‌ری كاسم بنێمه‌ سه‌ر دڵی نه‌رمی !
كه‌ هیلاكی له‌شم ده‌ركا خه‌وی سه‌ر باوه‌شی گه‌رمی
ئه‌گێڕم چاوی بێ تینم به‌ تاریكی شه‌وا، سه‌رسام
نی یه‌ پڕشنگی دوو چاوی ، كه‌ ڕووناكی بكا، ڕێگام !
به‌ غه‌یه‌ری باڵی خه‌مناكی،

شه‌وی پڕ ترس و سامناكی !
نییه‌ یه‌ك تۆزه‌ ڕووناكی !

****
نی یه‌ ته‌نیا په‌ریزادێ، كه‌ پاڵم پێوه‌نێ ، نازی
كه‌ به‌هره‌ی سیس و ژاكاوم ببوژێنێته‌وه‌، ڕازی
تریقه‌ی ئه‌و، ته‌می ئه‌م ئه‌یسه‌ ڕاماڵێ له‌سه‌ر چاوم
وه‌كو لای لایه‌ ژیری كا، دڵی منداڵی گریاوم
به‌ڵێ گوێ هه‌ڵئه‌خه‌م بێجگه‌ له‌ خورپه‌ی سست و لێدانی !
دڵی په‌ستم ، كه‌ نووزه‌ی دێ به‌ ئاسته‌م ڕازی په‌نهانی
نییه‌، هه‌ر ده‌نگی هیچ نایێ

له‌ هیچ شوێنێ، له‌ هیچ لایێ
شه‌قه‌ی باڵی شنه‌ی بایێ !
                                                                             ماموستا (هه ردی)

سه رچاوه:ده ليم بروم له شاره که ت

 


 

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

 

سه رچاوه :http://pic2.irxblog.com

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |


نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

[ویرایش] از کودکی تا آغاز جوانی

صادق هدایت در هفده فوریهٔ ۱۹۰۳ در تهران در خانواده‌ای اصل‌ونسب دار و متشخص متولد شد. پدرش هدایتقلی‌خان (اعتضادالملک) و نام مادرش نیرالملوک (نوهٔ مخبرالسلطنهٔ هدایت) نوه عموی اعتضادالملک بود. جد اعلای صادق رضاقلی‌خان هدایت از رجال معروف عصر ناصری و صاحب کتابهایی چون مجمع الفصحا و اجمل‌التواریخ بود. صادق کوچکترین فرزند خانواده بود و دو برادر و سه خواهر بزرگتر از خود داشت.

صادق هدایت تحصیلات ابتدایی را در مدرسهٔ علمیهٔ تهران گذارند. در سال ۱۹۱۴ به دارالفنون رفت ولی در سال ۱۹۱۶ به خاطر بیماری چشم‌درد مدرسه را ترک کرد و در ۱۹۱۷ در مدرسهٔ سن‌لویی که مدرسهٔ فرانسوی‌ها بود به تحصیل پرداخت. به گفتهٔ خود هدایت اولین آشنایی‌اش با ادبیات جهانی در این مدرسه بود و به کشیش آن مدرسه درس فارسی می‌داد و کشیش هم او را با ادبیات جهانی آشنا می‌کرد. در همین مدرسه صادق به علوم خفیه و متافیزیک علاقه پیدا کرد. این علاقه بعدها هم ادامه پیدا کرد و هدایت نوشتارهایی در این مورد انتشار داد. در همین دوران صادق گیاه‌خوار شده بود و به اصرار و پند بستگانش وقعی نمی‌نهاد. در سال ۱۹۲۴ در حالی که هنوز مشغول تحصیل در مقطع متوسطه بود دو کتاب کوچک انتشار داد: «انسان و حیوان» که راجع به مهربانی با حیوانها و فواید گیاه‌خواری‌است و تصحیحی از رباعیات خیام با نام رباعیات خیام به همراه مقدمه‌ای مفصل.

[ویرایش] عزیمت به اروپا

هدایت در ۱۹۲۵ تحصیلات متوسطه را به پایان رساند و با اولین گروه دانش‌آموزان اعزامی به خارج راهی بلژیک شد و در رشتهٔ مهندسی به تحصیل پرداخت. در همین سال مقالهٔ «مرگ در گان» را در روزنامهٔ ایرانشهر که در آلمان منتشر می‌شد به چاپ رساند و مقاله‌ای به فرانسوی به نام «جادوگری در ایران» در مجلهٔ له‌ویل دلیس نوشت. هدایت از وضع تحصیل و رشته‌اش در بلژیک راضی نبود و مترصد بود که خود را به فرانسه و در آنجا به پاریس که آن زمان مرکز تمدن غرب بود برساند. سر انجام در ۱۹۲۷ پس از تغییر رشته و دوندگی فراوان به پاریس منتقل شد. در همین سال نسخهٔ کامل‌تری از کتاب «انسان و حیوان» با نام فواید گیاهخواری با مقدمهٔ حسین کاظم‌زادهٔ ایرانشهر به چاپ می‌رسد.

[ویرایش] خودکشی اول و نخستین داستانها

صادق هدایت پس اولین خودکشی در پاریس
صادق هدایت پس اولین خودکشی در پاریس

صادق هدایت در سال ۱۹۲۸ اقدام به خودکشی در رود مارن کرد، لیکن یک قایق ماهیگیری او را نجات داد. در همین دوران در پاریس به دختری به نام ترز دوست ‌بود. صادق در مورد خودکشی‌اش به برادرش محمود می‌نویسد: «یک دیوانگی کردم به خیر گذشت.» ادعا شده‌است که راجع به خودکشی نخستش توضیحی به هیچ‌کس نداده‌است. [1] اما م. فرزانه سالها بعد از زبان هدایت (سالها بعد از خودکشی اولش) نقل می‌کند که علت خودکشی مسائل عاطفی بوده‌است.

نخستین نمونه‌های داستان‌های کوتاه هدایت در همان سال خودکشی‌اش صورت گرفت. نمایشنامهٔ «پروین دختر ساسان» و داستان کوتاه «مادلن» را در همین دوران نوشته است. پس از خودکشی نیز داستان معروف «زنده به گور» و «اسیر فرانسوی» و رسالهٔ طنزآمیز «البعثة الاسلامیه الی بلاد الافرنجیه» را نوشت.

[ویرایش] بازگشت به تهران

هدایت در سال ۱۹۳۰، بی آنکه تحصیلاتش را به پایان رسانده باشد، به تهران بازگشت و در بانک ملی مشغول به کار شد. لیکن از وضع کارش راضی نبود و در نامه‌ای که به تقی رضوی (که دوستیشان در دوران متوسطه آغاز شده بود) در پاریس نوشته‌است، از حال و روز خود شکایت می‌‌کند. دوستی با حسن قائمیان که پس از مرگ هدایت خود را وقف شناساندن او کرد در بانک ملی اتفاق افتاد. در همین سال مجموعه داستان زنده‌به‌گور و نمایشنامهٔ پروین دختر ساسان در تهران منتشر شد و هدایت با مسعود فرزاد، بزرگ علوی و مجتبی مینوی آشنا شده و حلقهٔ دوستی‌ای ایجاد می‌شود که نامش را گروه ربعه گذاشتند. [2]*

[ویرایش] گروه ربعه

در آن دوران گروهی از ادیبان کهنه‌کار بودند که با آنها ادبای سبعه می‌گفتند و به گفتهٔ مجتبی مینوی «هر مجله و کتاب و روزنامه‌ای که به فارسی منتشر می‌شد از آثار قلم آنها خالی نبود.»[3] این هفت ‌تن که درواقع بیشتر از هفت ‌تن بودند[4] شامل کسانی چون محمدتقی بهار، عباس اقبال آشتیانی، رشید یاسمی، سعید نفیسی و بدیع‌الزمان فروزانفر و محمد قزوینی می‌شدند. گروه ربعه این نام را برای دهن‌کجی به این افراد (که به نظر ایشان کهنه‌پرست بودند) انتخاب کردند. گفتگو و دیدارهای گروه ربعه در رستورانها و کافه‌های تهران بود. بعدها نیز افراد دیگری چون پرویز ناتل خانلری، عبدالحسین نوشین، غلامحسین مین‌باشیان و نیما یوشیج به این گروه اضافه شدند. این گروه به فعالیت‌های ادبی و فرهنگی پرداختند و آثاری چند در این سالها با همکاری همدیگر انتشار دادند. مینوی در بارهٔ این دوران می‌گوید: «ما با تعصب جنگ می‌کردیم و برای تحصیل آزادی می‌کوشیدیم و مرکز دایرهٔ ما صادق هدایت بود.» [5] سالهای ۱۳۱۰ تا ۱۳۱۴ برای هدایت دورانی پربار محسوب می‌شود و آثار تحقیقی و داستانی بسیاری انتشار داد.

انیران را با همکاری علوی و شین پرتو نوشت. مجموعهٔ داستان‌های کوتاه سایه‌روشن نمایشنامهٔ مازیار با مقدمهٔ مینوی، کتاب مستطاب وغ‌وغ ساهاب با همکاری مسعود فرزاد و مجموعه داستان‌های کوتاه سه قطره خون و چندین داستان کوتاه دیگر در این دوران به چاپ رسید. در این دوران شور میهن‌دوستی و بیگانه‌ستیزی در بسیاری از آثار وی موج می‌زند.

همچنین هدایت برای اولین بار در ایران اقدام به جمع‌آوری متل‌ها و داستانهای عامیانه کرد و نوشتار «اوسانه» و کتاب نیرنگستان را در این موضوع به چاپ رساند. به علاوه طی دو مقاله در مجلهٔ سخن راجع به فولکلور و ادبیات توده مطالبی نوشت. مجلهٔ موسیقی را هم در این دوران بنا نهاد.

هدایت در خلال این سالها به ترجمهٔ آثاری از چخوف و نویسندگان دیگر نیز پرداخت و همچنین در کتاب رباعیات خیام خود تجدید نظر کرد و آن را مفصل‌تر با عنوان ترانه‌های خیام انتشار داد. سفرنامه‌ای هم راجع به سفرش به اصفهان به نام اصفهان نصف جهان نوشت.

[ویرایش] سفر به هندوستان

هدایت در سال ۱۳۱۵ به همراه شین پرتو به هند رفت و در آپارتمان او اقامت کرد. در هند به فراگیری زبان پهلوی نزد دانشمند پارسی‌ (از پارسیان هند) بهرام گور انکلساریا پرداخت و کارنامهٔ اردشیر پاپکان را در هند از پهلوی به فارسی ترجمه کرد.

در طی اقامت خود در بمبئی اثر معروف خود بوف کور را با دست بر روی کاغذ استنیسل نوشته، به صورت پلی‌کپی در پنجاه نسخه انتشار داد و برای دوستان خود فرستاد؛ از جمله نسخه‌ای برای مجتبی مینوی که در لندن اقامت داشت و نسخه‌ای برای جمالزاده که آن زمان در ژنو بود. عده‌ای داستان بوف کور را محصول حال و هوای هند می‌دانند، لیکن چنانکه از گفتگوهای هدایت و فرزانه بر می‌آید هدایت کار روی این اثر را از سالها پیش شروع کرده بود به قول هدایت در گلویش گیر کرده بود[احتیاج به ذکر صفحهٔ فرزانه]. در نسخهٔ پلی‌کپی‌ای که از بوف کور در هند انتشار داد نوشته بود که چاپ اثر در ایران ممنوع است. علاوه بر اینها هدایت دو داستان به زبان فرانسوی در هند به چاپ رساند: "Lunatique" و "Sampingue".

[ویرایش] بازگشت از هندوستان

صادق هدایت در سال ۱۳۱۶ از هند بازگشت و دوباره در بانک ملی مشغول به کار شد. سال بعد از بانک ملی استعفا داده، در وزارت فرهنگ استخدام شد. او تا سال ۱۳۲۰ که متفقین ایران رااشغال کردند به فعالیت‌های ادبی پرداخت و چندین داستان و مقاله انتشار داد. کارنامهٔ اردشیر بابکان را در مجلهٔ موسیقی و گجسته ابالیش (ترجمه از متن پهلوی) را جداگانه (در انتشارات ابن سینا) چاپ کرد. با وجود این بوف کور همچنان در ایران منتشر نشده بود.

[ویرایش] اشغال ایران توسط متفقین و بازشدن فضای سیاسی

در سال ۱۳۲۰ هدایت در دانشکدهٔ هنرهای زیبا با سمت مترجم استخدام شد. با اشغال ایران به دست متفقین و باز شدن فضای سیاسی بوف کور به صورت پاورقی در روزنامهٔ ایران به‌صورت سانسورشده به چاپ رسید. در سال ۱۳۲۱ مجموعهٔ سگ ولگرد را انتشار داده، ترجمه‌هایی از شهرستان‌های ایران گزارش گمان‌شکن و یادگار جاماسپ از پهلوی به فارسی صورت داد. بعد از ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۴ و پایان جنگ جهانی دوم انتقادهای اجتماعی صادق هدایت شدت می‌گیرد. داستان بلند حاجی‌آقا داستان کوتاه «آب زندگی» و مجموعهٔ ولنگاری که همه مضامین اجتماعی دارند در این دوران به چاپ رسیدند. علاوه بر این فعالیت‌ها هدایت به نوشتن مقاله‌های نقد ادبی و ترجمهٔ آثاری از کافکا نیز پرداخت و در نشریه‌های مختلف به چاپ رساند. چند اثر دیگر پهلوی را هم ترجمه کرد. در سال ۱۳۲۴ هدایت سفری به تاشکند داشت و در انجمن فرهنگی ایران و شوروی از او تقدیر شد.

در این دوران بسیاری از رفقای هدایت از جمله علوی و عبدالحسین نوشین به حزب توده پیوسته بودند و در مجموع نشست و برخاست وی با توده‌ای‌ها بیشتر شده بود و حتی مقالاتی در روزنامهٔ مردم که ارگان حزب توده بود با نام مستعار به چاپ رساند. لیکن علی‌رغم اصرار سردمداران حزب هرگز به حزب توده نپیوست.

[ویرایش] پایان جنگ و یأس و نومیدی

پس از پایان جنگ و پیش‌آمدن مسائل آذربایجان هدایت از توده‌ای‌ها هم سرخورده شد و بیش از پیش به شرایط بدبین شد. [6]*بدبینی او به شرایط در نامه‌هایی که به جمال‌زاده و شهیدنورایی نوشته‌است، دیده می‌شود.

در سال ۱۳۲۶ به نوشتن توپ مرواری پرداخت اما این اثر تا پس از مرگش به چاپ نرسید. در ۱۳۲۷ مقالهٔ «پیام کافکا» به صورت مقدمه‌ای بر کتاب گروه محکومین نوشتهٔ کافکا و ترجمهٔ حسن قائمیان نوشت. در سال ۱۳۲۹ با همکاری حسن قائمیان داستان «مسخ» کافکا را ترجمه کرد و در مجلهٔ سخن انتشار داد. در ۱۲ آذر همان سال با گرفتن گواهی پزشکی (برای اخذ روادید) و فروختن کتابهایش به فرانسه رفت. در طول اقامت در فرانسه سفری به هامبورگ داشت و نیز سعی کرد به لندن برود که موفق نشد. سرانجام در ۱۹ فروردین ۱۳۳۰ در آپارتمان اجاره‌ای‌اش در پاریس با گاز خودکشی کرد. وی چند روز قبل از انتحار بسیاری از داستانهای چاپ‌نشده‌اش را نابود کرده بود. هدایت را در قبرستان پرلاشز به خاک سپردند. مراسم خاکسپاری‌اش با حضور عده‌ای قلیل از ایرانیان و فرانسویان صورت گرفت.

[ویرایش] پانویس

  1. ^ جمشیدی ۵۸
  2. ^  مسعود فرزاد در مقاله‌ای که در شمارهٔ اسپند ۱۳۴۶ در مجلهٔ سپید و سیاه نوشته‌است چگونگی آشنایی و شکل‌گیری گروه را به تفصیل شرح داده‌است.
  3. ^ مینوی. «یادبود هدایت» ۲۵۳.
  4. ^ مینوی. «یادبود هدایت» ۲۵۳.
  5. ^ مینوی. «یادبود هدایت» ۲۵۴.
  6. ^  در این مورد نگاه کنید به انورخامه‌ای.

[ویرایش] منابع

  • انورخامه‌ای. «خاطرات و تفکرات دربارهٔ صادق هدایت». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
  • جمشیدی، اسماعیل. خودکشی صادق هدایت. تهران: انتشارات زرین، ۱۳۷۳.
  • حبیبی آزاد، ناهید. «سالشمار زندگی صادق هدایت». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
  • شهشهانی، سهیلا. «پایه‌گذار انسان‌شناسی در ایران». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
  • فرزانه، م. ف.. «خاطراتی از صادق هدایت». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
  • فرزانه، م. ف.. آشنایی با صادق هدایت. تهران: نشر مرکز، 
  • کمیسارف، د. س.. «دربارهٔ زندگی و آثار هدایت». یاد صادق هدایت. ترجمهٔ حسن قائمیان. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
  • قائمیان، حسن. «هدایت در بانک ملی». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
  • مینوی، مجتبی. «یادبود صادق هدایت». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
  • ناتل خانلری، پرویز. «خاطرات ادبی دربارهٔ صادق هدایت». یاد صادق هدایت. به کوشش علی دهباشی. تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۰.
  • مجله چلچراغ،سال پنجم، شماره۲۳۶، صفحه ۳۷

سه رچاوه :www.sadeghhedayat.com/

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

له‌ به‌شی یه‌که‌مدا باسی ئه‌وه‌م کرد که‌ به‌ هۆی چه‌ک دانان و جموجۆلێ سیاسی خه‌ڵک له‌ نێو ئۆردوگاکان رێژیمی به‌عس ده‌ستووری گواستنه‌وی ئه‌و خه‌ڵکه‌یدا. کات هاوینی ساڵی 1980 بوو . بۆ یه‌که‌م جار له‌ ئۆردوگای سه‌نگه‌ر سه‌ر به‌ پارێزگای دیاله‌ بانگه‌وازی گواستنه‌وه‌  راگه‌یه‌ندرا. له‌ بانگه‌وازه‌که‌دا ئه‌وه‌یان دووپات ده‌کرده‌وه‌ ، که‌ بار کردن به‌ زۆره‌ و که‌س بۆی نی یه‌ سه‌ر پێچی لێ بکا، ئه‌وه‌ی سه‌ر پێچی لێ بکا به‌ تووندی سزا ده‌درێ. کاربه‌ده‌ستانی رێژیمی ڕۆخاوی به‌عسی عێراق له‌ ناوچه‌که‌ به‌ خه‌ڵکیان راگه‌یاند که‌ تا نیوه‌ی مانگی ژوئیه‌ی 1982 مه‌ڕ وماڵات و که‌ل و په‌لی زیادی که‌ هه‌یانه‌ بیفرۆشن و خۆیان بۆ باری چاوه‌روان کراو ئاماده‌ بکه‌ن. ئه‌م بانگه‌وازه‌ خه‌ڵکی تووشی ترس و گومان و دڵه‌ڕاوکێیه‌کی زۆر کرد. ئه‌وه‌ی بۆ ئه‌و خه‌ڵکه‌ جێگه‌ی سه‌ر سووڕمان بوو که‌ قه‌ت باوه‌ڕیان نه‌ده‌کرد ڕۆژێک له‌ ڕۆژان ئاوا به‌ ئه‌و شێوه‌یه‌ ناچار بکرێن تا ئه‌وه‌ی هه‌یانه‌ هه‌رزان فرۆشی که‌ن و به‌ زۆری چه‌ک بۆ شوێنێکی نادیار دوور له‌ کوردستان  بگوێزرێنه‌وه‌. به‌ڵاو بوونه‌وه‌ی هه‌واڵی گواستنه‌وه‌ی ناوه‌خت خه‌ڵکی نێو ئۆردوگاکانی تووشی سه‌ر لێشێواوی کرد. کاسبکارانی عێراق ڕوویان له‌ ئۆردوگاکان کرد بۆ کڕینی شتوومه‌ک، خه‌ڵکی هه‌ژار و بێ ده‌سڵاتی نێو ئۆردوگاکان که‌ به‌ هه‌زار و یه‌ک کوێره‌وه‌ری مه‌ڕ و ماڵاتی خۆیان تا ئه‌وێ هێنا بوو، ئیدی له‌ ئێره‌ ناچار بوون بیانفرۆشن، ئه‌ویش به‌ چ نرخێک؟ زۆر هه‌رزان چوونکه‌ به‌ خه‌ڵکیان ڕاگه‌یاندبوو که‌ هیچ مه‌ڕ و ماڵاتێک ناتوانن له‌ گه‌ڵ خۆیان ببه‌ن، هه‌ر بۆیه‌ به‌ هه‌ر نرخێک بێ ده‌بێ له‌ کۆڵی خۆیانی بکه‌نه‌وه‌. به‌ داخه‌وه‌ زۆر که‌س په‌له‌ی کرد و زه‌ره‌ر و زیانێکی زۆریان لێ که‌وت، ئه‌وانه‌ش وا بڕێک سه‌بریان کرد زه‌ره‌ری که‌میان لێ که‌وت. ئۆردوگاکان به‌ گشتی ئۆردوگای سه‌نگه‌ر به‌ ته‌واوی ژه‌ڵژابوو له‌ هه‌موو لایه‌ک، باس هه‌ر باسی بار بوو ، که‌س نه‌یده‌زانی به‌ره‌ و کوێ یان ده‌به‌ن، ته‌نیا ئه‌و که‌سانه‌ی ده‌یانزانی که‌ کاری سیخوریان بۆ عێراق ده‌کرد، ئه‌وانیش بوونه‌ دوژمنی گه‌له‌که‌ی خۆیان و ڕاستیان به‌ که‌س نه‌ده‌گوت. به‌ڵام جاری وا هه‌بوو که‌ ده‌یاگوت: ده‌تانبه‌ن بۆ خاڵس و هه‌ندێ جاریش ده‌یانگوت بۆ ڕۆمادی له‌ پارێزگای ئه‌نبار. خه‌م و په‌ژاره‌ی زۆر، خه‌ڵکی تووشی نائۆمێدی و ڕۆژ ڕه‌شی کردبوو. زۆربه‌ی ژنان و پیاوانی به‌ ساڵداچوو ده‌گریان بۆ به‌ختی ڕه‌شی خۆیان ، ده‌یاگوت: خوایه‌ ڕه‌حمان پێ بکه‌ی و گۆڕ غه‌ریب نه‌که‌وین. کاتی دیاری کراوی بار گه‌یشت، زیلی سه‌ربازی له‌ جاده‌ی قۆره‌تو، سه‌نگه‌ر تۆز ده‌کا و به‌ره‌ و ئۆردوگای سه‌نگه‌ر دێ ، له‌ گه‌ڵ زیله‌کان چه‌ند ماشین پر له‌ سه‌رباز له‌ گه‌ڵ چه‌ند ئه‌فسه‌ری پله‌ به‌رز هاتبوون. زیله‌کان دابه‌ش کران به‌ سه‌ر ماڵه‌کاندا، داوایان له‌ خه‌ڵک کرد به‌ دڵ خوازی خۆیان ئاماده‌ی بار بن. سه‌ره‌تا خه‌ڵک ئاماده‌ نه‌بوون و دژی بار بوون، پییان ناخۆش بوو بۆ جێگه‌یه‌کی نادیار بار که‌ن. کاتێ حکوومه‌تی عێراق زانی خه‌ڵکه‌که‌ به‌ دڵخواز بار ناکه‌ن، بریاری دا که‌ له‌ هێزی چه‌کدار بۆ ناچار کردنی خه‌ڵک که‌ڵک وه‌رگرێ. سه‌رئه‌نجام له‌ ژێر فشاری سه‌ربازه‌کانی رێژیمی ڕووخاوی به‌عس  له‌ ڕۆژی پێنجشه‌مه‌ ریکه‌وتی 15. 7. 1982 زایینی به‌رانبه‌ر به‌ 22. 4. 1361 هه‌تاوی یه‌که‌م کاروان له‌ ماڵه‌کان له‌ زیلی سه‌بازی به‌ره‌و  جێگه‌ی دیاری کراو ڕاپێچ کران. دوو کاروان زیلی سه‌ربازی ئه‌و خه‌ڵکه‌ی ده‌گواسته‌وه‌. یه‌که‌میان نزیکه‌ی 22 زیل و کاروانی دووه‌م 15 زیل ده‌بوون. سه‌ره‌تا بار کردن له‌ ژێر فشاری هێزه‌چه‌کداره‌کان بوو ، به‌ڵام وای لێهات که‌ خه‌ڵکه‌که‌ خۆی ده‌چوو رێگه‌ی به‌ زیله‌کان ده‌گرت و ده‌یگوت: وه‌ره‌ ماڵه‌که‌ی ئێمه‌ بارکه‌، جاری واش هه‌بوو خه‌ڵك له‌ سه‌ر زیل ده‌بوو به‌ شه‌ریان تا وای لێهات که‌ ئیدی پیویستی به‌ هێزی چه‌کدار نه‌ما و هێزه‌ چه‌کداره‌کان گه‌ڕانه‌وه‌ جێگه‌ی خۆیان. ئه‌و حه‌یوانانه‌ی که‌ قیمه‌تیان نه‌ده‌کرد له‌ ناو ئۆردگاکاندا به‌ره‌لا ‌کران. سه‌گیش که‌ گیاندارێکی به‌ وه‌فایی ئیسانه‌ و هه‌میشه‌ له‌ گه‌ڵ ئیسانه‌کاندا ده‌ژی، که و‌تنه‌ نووزو ناز، ده‌یازانی که‌ له‌ خاوه‌نه‌کانیان داده‌بڕێن و ئیدی که‌س نی یه‌  یارمه‌تیان بدا هه‌ر بۆیه‌ ئه‌وانیش شیوه‌نیان ده‌گێڕا، بۆ ئه‌و وه‌زعه‌ که‌ به‌ سه‌ریان دێ، به‌ ڕۆژو به‌ شه‌و ده‌یان لوراند، و ناره‌زایه‌تی خۆیان ده‌ر ده‌ربری له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌و هه‌موو جنایه‌ته‌ که‌ بوو به‌ هۆی  سه‌رگه‌ردانی ئه‌وانیش. له‌ ماوه‌ی چه‌ند مانگ دا زۆربه‌ی زۆری خه‌ڵکی ئۆردگاکانی  سه‌نگه‌ر ،قۆره‌توو، مه‌لاسلێمان، ده‌وره‌،  گواسترانه‌وه‌ ئۆردوگای التاش له‌ رومادی( ئه‌لانبار)   

تاش هه‌وارگه‌ی یه‌که‌می ئاواره‌کان                             

تاش ناوچه‌یه‌کی ده‌شتایی کاکی به‌ کاکی خوێ زاره‌ و تۆزاوییه‌ که‌ چه‌ند کیلومتر له‌ رۆمادی ناوه‌ندی پارێزگای ئه‌لانبار له‌ رۆژئاوای عێراقدایه‌. له‌م ناوچه‌یه‌ زۆر که‌م ‌باران ده‌بارێ، بێجگه‌ له‌ چه‌ند جۆره‌ بنچکه‌یه‌ک گیایه‌کی ئه‌وتۆی لێ ناڕوێ. له‌ ناو گیانداره‌کانیش ته‌نیا دووپشک و که‌روێشک و رێوێ به‌ دی ده‌کران. هه‌وای زۆر گه‌رمه‌ هاوینان پله‌ی گه‌رمای ده‌گاته‌ به‌ینی 45 تا 50 پله‌. زستانان هه‌وایه‌کی زۆر سارد و وشکی هه‌یه‌. ته‌پو تۆز و خۆڵبارین سه‌ری له‌ ئه‌و خه‌ڵکه‌ شێواندبوو و ژیانی له‌ خه‌ڵک تێک دابوو. له‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ چه‌ند عه‌شیره‌یه‌کی عه‌ره‌ب ده‌ژین که‌ ژیانێکی سه‌رتای یان هه‌یه‌ و له‌ هه‌موو ئیمکاناتی ژیان بێ به‌شن. ڕێژیمی ڕووخاوی به‌عسی سه‌دام که‌ ئه‌و خه‌ڵکه‌ی گواسته‌وه‌، پێش بینی هیچ ئیمکاناتێکی بۆ نه‌کردبوون هه‌ر وا له‌ نێو ئه‌و خۆڵ و خاکه‌ فڕیانی دابوو . ته‌نانه‌ت نه‌ خێوه‌تیان هه‌ڵدابوو ، نه‌ خێوه‌تیشیان به‌ خه‌ڵک ده‌دا. زۆربه‌ی خه‌ڵک له‌ ژێر گه‌رمای 50 پله‌ و ته‌پ و تۆز و خۆڵبارین دا بێ خێوه‌ت ڕۆژ تا ئێواره‌یان ده‌برده‌ سه‌ر. ئه‌وانه‌ی که‌ پێشتر له‌ ئۆردگادا ژیابوون خێوه‌تی کۆنیان هه‌بوو، به‌ پێ ئیمکان یارمه‌تی ده‌ر و جیرانه‌کانی یه‌کتریان ده‌دا. ئه‌وانه‌ش که‌ هه‌ر هیچیان نه‌بوو ناچار بوون ، به‌ ده‌رگا و دار و ته‌نه‌که‌ و گونی بۆ خۆیان سه‌ربانێک دروست که‌ن تا خۆیان و منداڵیان له‌ گه‌رمادا نه‌مرن. له‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ خه‌رابتر سروشتی ئه‌م ناوچه‌یه‌ بوو که‌ زۆر ناخۆش و دڵته‌نگ بوو. هه‌ر که‌ رۆژ ده‌هاته‌ ده‌رێ تا ئێواره‌ ڕۆژ ئاوا ده‌بوو به‌رده‌وام لم و خۆڵ ده‌باری، به‌ شێوه‌یه‌ک که‌  مڕۆڤ چه‌ند میتری پێش خۆی نه‌ده‌بینی، ئه‌وه‌ش ته‌نیا ئه‌و که‌سانه‌ ده‌زانن که‌ له‌ ئه‌وێ ژیاون، ده‌زانن چ جۆره‌ جه‌حانمێکه‌. ڕێژیمی شه‌رخوازی سه‌دام هیچ ئیمکاناتی بۆ ژیانی ئه‌و خه‌ڵکه‌ له‌ به‌ر چاو نه‌گرتبوو، ڕۆژانه‌ چه‌ند تانکر ئاوی ده‌هێنا بۆ خه‌ڵک ، تانکره‌کان زۆر که‌م بوون و زۆر جار گیر و گرفتی ئاو دروست ده‌بوو. ئاو زۆر د‌ره‌نگ به‌ خه‌ڵک ده‌گه‌یشت ، زۆر جار له‌ سه‌ر ئاو شه‌ڕ و کێشه‌ له‌ نێوان خه‌ڵکدا دروست ده‌بوو. ژن ، پیاو ، منداڵ ناچار بوون به‌ قاوه‌له‌مه‌ و ته‌نه‌که‌ و مه‌سینه‌و ئه‌م جۆره‌شتانه‌ به‌ شوێن تانکری ئاو دا ڕا بکه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی چۆرێ ئاویان ده‌ست که‌وێ که‌ به‌داخه‌وه به‌ هۆی قه‌ره‌بالغی خه‌ڵک‌ چه‌ندین منداڵ بوونه‌ قوربانی له‌ ژێر لاستیکی تانکری ئاو دا گیانیان له‌ ده‌ست دا. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ئه‌و ئاوه‌ی که‌ ده‌یان هێنا پڕ بوو له‌ کرم. یه‌کێکی دی له‌ ئه‌و گرفتانه‌ نه‌وت بوو که‌ خه‌ڵک زۆر به‌ زه‌حمه‌ت ده‌ستی ده‌که‌ت که‌ ئه‌ویش بۆ خه‌ڵک زۆر پیویست بوو به‌ بێ نه‌و‌ت که‌س نه‌یده‌توانی نان، چێشت و چای لێ بنێ. ماشینی گه‌وره‌یان ده‌هێنا بۆ ئۆردوه‌ به‌ شوێن تانکری ئاو دا ڕایانگا پڕیان ده‌کرد له‌ بوشکه‌ی نه‌وت ده‌یانبرد بۆ شار تا به‌ هه‌زار زه‌حمه‌ت بوشکه‌یه‌ک نه‌وتت ده‌ست ‌که‌وێ. گرفتێکی دی شاره‌زا نه‌بوونی خه‌ڵک بوو ، هات و چۆ بۆ  نێو شار ئازاد نه‌بوو ، ده‌بوو  وه‌ره‌قه‌ی هاتوو چۆت وه‌رگرتایه‌ تا بتوانی بچی بۆ شار. هه‌ر چی زیاتر خه‌لکیان ده‌هێنا گیر و گرفتی جێگا، خێوه‌ت ، ئاو ، خوارده‌مه‌نی زیاتر ده‌بوو و خه‌ڵک تووشی گرفتی زۆرتر ده‌بوو. پاش ئه‌وه‌ی ئۆردوگاکانی سه‌نگه‌ر و قۆره‌توو و ده‌وره‌ و مه‌لاسلێمان کۆتایی هات. له‌ رێکه‌وتی 28. 8 .1982 دا ئۆردوگاکانی عه‌ربه‌ت و زه‌رایه‌نیش گواسترانه‌وه‌ بۆ ئه‌لتاش ئیدی ئۆردگای وا گه‌وره‌ له‌ کوردستانی عێراق نه‌ما له‌ چه‌ند گروپێکی چه‌کدار نه‌بێ که‌ ئه‌وانیش کاریان بۆ رێژیمی به‌عسی رووخاو ده‌کرد. 

به‌ سه‌رهاتی کورده‌ ئاواره‌کانی ئۆردوگای ئه‌لتاشی ڕۆمادییه

هه‌ر وه‌کوو ئه‌وه‌ی له‌ به‌شی یه‌که‌م و دووهه‌م دا باسم کرد له‌ ئاخر و ئۆخری مانگی ئاوگوستی 1982وه‌ نزیکه‌ی 45000 هه‌زار که‌س له‌ ئاواره‌کان گوستراونه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌لتاش له‌ رۆمادییه‌ی عێراق. .رێژیمی بێ به‌زه‌یی سه‌دام وه‌کو ئه‌وه‌ی ئه‌و خه‌ڵکه‌ ئینسان نه‌بن حسابی بۆ نه‌ده‌کردن. هه‌زاران ژن ، منداڵ، پیاو، گه‌نج، به‌ ساڵداچوو فڕێ درانه‌  نێو ئه‌و خاک و خۆڵه‌.

با بزانین ئه‌لتاش چییه؟ ئه‌لتاش به‌ ده‌شتاییه‌کی پان و به‌رین و وشک ده‌وترێ که‌ له‌ ده‌ کیلومیتری ڕۆژئاوای شاری ڕۆمادییه‌ی عێراق هه‌ڵکه‌وتووه‌. له‌ ساڵی 1982دا ده‌وڵه‌تی عێراق له‌م ده‌شته‌دا که‌مپێکی به‌ ناوی "ئه‌لتاش" بۆ په‌نابه‌رانی کورد و ئاواره‌کانی سه‌رسنوور که‌ به‌ هۆی شه‌ڕی عێراق  و ئێران ڕوویان له‌ عێراق کردبوو، کرده‌وه‌.

ڕژیمی عێراق سه‌ره‌تا ئه‌و خه‌ڵکه‌ی که‌ به‌ زۆره‌ ملی بار دا بۆ ئه‌لتاش بێ هیچ ئیمکان و خانووبه‌ره‌یه‌ک له‌و ده‌شه‌ته‌ هه‌رق و به‌رقه‌ فڕێ دا. هه‌روه‌ها له‌ جێگای تره‌وه‌ ده‌سته‌ ده‌سته‌ په‌نابه‌ر و خه‌ڵکی ئاواره‌یان ده‌هێنا و له‌م ئۆردووگایه‌دا دایان ده‌نان و به‌ جۆرێک که‌ ئه‌لتاش بوو به‌ شارێک و ئۆردووگایه‌کی گه‌وره‌ و به‌ درێژایی زیاتر له‌ 5 کیلومیتر و پانایی 5 کیلومیتر. ڕۆژ به‌ ڕۆژ ژماره‌ی ئه‌م ئۆردووگایه‌ زۆرتر ده‌بوو. به‌ پێی ئه‌و سه‌رژمێرییه‌ی که‌ خاچی سووری نێوده‌وڵه‌تی ئه‌نجامی دابوو، ژماره‌ی دانیشتووانی ئۆردوگای ئه‌لتاش گه‌یشتبووه‌ زیاتر له‌ 45000 که‌س.

ئاو نه‌بوو‌، خواردن زۆر که‌م، باسی دۆکتۆر و ده‌واو ده‌رمان هه‌ر ناکه‌م،‌ به‌ ڕۆژو به‌ شه‌و خۆڵ ده‌باری،  هه‌موو بنه‌ماڵه‌کان به‌ سه‌ر یه‌کدا که‌وتبوون، له‌ هه‌موو لایه‌ک گریان و هات و هاواربوو‌، که‌س به‌ که‌س نه‌بوو،‌ هه‌ر که‌سه‌ و بۆ چاره‌ره‌شی خۆی ده‌گریا. ڕۆژانه‌ چه‌ندین که‌س له‌ به‌ر گه‌رما و بێ  ده‌واو و  دوکتۆری، به‌ تایبه‌ت منداڵان و به‌ ساڵداچووه‌کان گیانیان له‌ ده‌ست ده‌دا،  خه‌ڵک هه‌موو ره‌نگیان ره‌ش هه‌ڵگه‌رابوو ، هه‌موو ماندوو بێ تاقه‌ت بوون خه‌ڵک نه‌یده‌زانی خه‌رێکی چی بێ . ژنانی به‌ ساڵداچوو ده‌ست له‌ سه‌ر ئه‌ژنۆ به‌ ده‌نگی به‌رز ده‌گریان. به‌ داخه‌وه‌ له‌ ئێره‌ش هیچکام له‌ رێکخراوه‌کانی مافی مرۆڤ دیار نه‌بوون. نازانم ئه‌وانش له‌ ترسی ئه‌وه‌ی نه‌کا سه‌دام و رێژیمه‌که‌ی لێیان تووره‌ بێ یان ئه‌وه‌ی ئه‌وانیش خوێنی کوردیان پێ هه‌ڵال بوو؟ هه‌ر بۆیه‌ خۆیان که‌ڕ و کوێر له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌و هه‌موو حه‌شیمه‌ته کردبوو‌.

 

به‌شی سێهه‌م (3)

چه‌ند شوورته‌یان(پۆلیسیان) له‌ سه‌روی ئۆردگاکه‌ دانا بوو بۆ چاودێری خه‌ڵک و چاره‌سه‌ر کردنی گیر و گرفته‌کانیان که‌ ئه‌ویش نه‌ ئه‌وه‌ی هیچ گیر و گرفتێکیان بۆ خه‌ڵک چاره‌سه‌ر نه‌ده‌کرد ، به‌ڵکوو زیاتر کۆسپ بوون له‌ سه‌ر رێگه‌ی ژیانی ئه‌و خه‌ڵکه‌ هه‌ژاره‌ و زیاتر ئازاری خه‌ڵکیان ده‌دا تا ئه‌وه‌ی هاوکاری بکه‌ن. هه‌ڵس و که‌وتیان زۆر خه‌راپ بوو له‌گه‌ڵ ئه‌م په‌نابه‌رانه‌دا. به‌رگریان له‌ خه‌ڵک ده‌کرد بچن بۆ نێو شاری رومادییه‌. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ستی ئینسانی له‌ وجوودیانه‌ نه‌بوو. له‌ ژێر ده‌ستی رێژیمێکی وه‌کو ڕێژیمی سه‌دام بار هاتبوون قه‌ت بیریان نه‌ده‌کرده‌وه‌ که‌ ئه‌و خه‌ڵکه‌ بێ تاوانه‌ و له‌ ترسی رێژیمی مه‌لاکانی ئێران ئاو و خاکی خۆیان به‌ جێ هێشتووه‌ و په‌نایان بۆ ئه‌وان هێناوه‌ و نابێ عه‌زیه‌ت و ئازار بدرێن. شورته‌کان هه‌ر یه‌که‌یان یه‌ک شلنگی(سۆنده‌) پێ بوو ئه‌گه‌ر خه‌ڵک لێیان نزیک ده‌بوون په‌لاماری خه‌ڵکیان  ده‌دا و به‌ سۆنده‌ سه‌ر و ملی خه‌ڵکیان ده‌کووتا. دیاره‌ هێشتا سه‌رتای کار بوو ، به‌ڵام خه‌ڵک له‌ به‌ر بێ خۆراکی، نه‌بوونی پێداویستی ژیان فشاریان بۆ کاربه‌ستانی حکوومه‌ت هێنا تا ئه‌وه‌ی ناچار بوو دووکانێکیان کرده‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و خه‌ڵکه‌ به‌ گوێره‌ی توانایان شتوومه‌کی نێو ماڵ بکڕن.

                                                     دیسان بار 

به‌ هۆی زۆر بوونی ئاواره‌کان که‌ نه‌ حکوومه‌ت و نه‌ عه‌ره‌بی ناوچه‌که‌ قه‌ت پێش بینی ئه‌وه‌نده‌

خه‌ڵکیان نه‌کردبوو که‌ ئاوا حه‌شیمه‌تێکی زۆر له‌ جێگه‌یه‌دا کۆبکرێنه‌وه‌، ناچار بوون جارێکی تر ئه‌و خه‌ڵکه‌ بگوێزنه‌وه‌ بۆ یه‌ک یان دوو کیلومتر خوارتری ئۆردگا که‌ ئه‌وێ جێگه‌یه‌کی به‌ر به‌ڵاو و به‌رینتر بوو. ماوه‌یه‌ک بوو که‌ حکوومه‌ت خه‌ریکی ئاماده‌کاری ئه‌و جێگه‌یه‌ بوو بۆ خه‌ڵک . شوێنێکی نزیک به‌ سێ کیلومتری چوار گوێشه‌ی ئاماده‌ کرد بوو. چوار ده‌وری به‌ خاک به‌رز کردبووه‌وه‌ . خه‌ڵک‌ ئه‌وه‌نده‌ باری کردبوو ئیدی ئه‌وه‌شی که‌ هه‌بوو به‌ که‌ڵک نه‌ده‌هات، به‌ڵام له‌ به‌ر ناچاری خه‌ڵک پێویستیان پێ هه‌بوو. له‌ رێکه‌وتی 1982.9.22 ده‌ستیان کرد به‌ گواستنه‌وه‌ی خه‌ڵک بۆ هه‌وارگه‌ی دووه‌م له ‌ئه‌لتاش . هه‌ر وه‌کو چۆن له‌ هه‌وارگه‌ی یه‌که‌م هیچ ئیمکاناتێکیان بۆ ئه‌و خه‌ڵکه‌ دابین نه‌کردبوو، له‌ هه‌وارگه‌ی دووه‌میش هه‌ر وا بێ ئاو بێ خێوه‌ت له‌  بیاوانێکی وشک و ره‌قدا جارێکی دی خه‌ڵک ناچار بوون خێوه‌ت هه‌ڵده‌ن. ئه‌و شوێنه‌ له‌ شوێنی یه‌که‌م خه‌رابتر بوو. خاکه‌که‌ی زۆر شی بوو دار و مێخی چادره‌کانی ڕانه‌ده‌گرت به‌ هه‌زار و یه‌ک به‌دبه‌ختی ده‌توانی خێوه‌ت  هه‌ڵده‌ی. حکوومه‌تی ئه‌و کاتی عێراق له‌ گوستنه‌وه‌ی خه‌ڵک ئه‌و په‌ری که‌مته‌رخه‌می کرد ، که‌ نیوه‌ی ئه‌و خه‌ڵکه‌ تا سه‌ره‌تای زستان هه‌ر له‌ جێگه‌ی پێشوو مابوونه‌وه‌ ئه‌ویش له‌ کاتێکدا که‌ خه‌ڵک هه‌موو خۆی کۆکردبوو وه بۆ بار‌. له‌ به‌د شانسی ئه‌و خه‌ڵکه‌ ئه‌و ساڵه‌ بارانێکی زۆر باری زۆربه‌ی ماڵ و حاڵی ئه‌و خه‌ڵکه‌ که‌و‌ته‌ سه‌ر ئاو و زۆربه‌ی خێوه‌ته‌کان به‌هۆی با و بارانی تووند به‌ سه‌ر یه‌کدا که‌وتن. به‌ هه‌ر جۆرێک بوو خه‌ڵک هه‌موو گوێزرایه‌وه‌ هه‌اورگه‌ی دووه‌م.

ئۆردووگای ئه‌لتاش زۆرتر له‌ ئۆردووگایه‌کی گه‌مارودراوی عه‌سکه‌ری ده‌چوو تاکوو ئۆردووگایه‌کی په‌نابه‌ران. ده‌وری به‌ سیمی تێلدروو ته‌ندرابوو. ژیان بۆ دانیشتوانی ئه‌لتاش له‌ ده‌شتێکی بێ ئیمکان و گه‌ماروودراو، ژیانێکی مه‌رگ و نه‌مان بوو. ڕۆژ نه‌بوو ژماره‌یه‌ک له‌و خه‌ڵکه‌ ڕه‌ش و ڕووته‌ له‌به‌ر بێ ئیمکانی و نه‌خۆشی گیانیان له‌ ده‌ست نه‌ده‌ن.

دانیشتوانی بێ ئیمکانی ئۆردووگا له‌ ڕووی ناچاری و له‌به‌ر مان، کاری کرێکاری بۆ ماڵه‌ عه‌ره‌به‌کانی ده‌ورووبه‌ری ئۆردووگایان ده‌کرد. دانیشتوانی ئۆردووگای ئه‌لتاش له‌ باری ته‌ندرووستی و دوکتۆر و ده‌رمان له‌ ڕه‌نج و ئازاردا ده‌تلانه‌وه‌. بۆ هه‌موو ئۆردووگا واته‌ بۆ نزیکه‌ی زیاتر له‌ 45000 که‌س ته‌نیا ده‌رمانگه‌یه‌کی چکۆله‌ و ته‌نیا یه‌ک دوکتۆر و چه‌ند په‌ره‌ستارێک هه‌بوو. له‌ باری قوتابخانه‌ و خوێندن له‌و ئۆردووگایه‌ نه‌ک هه‌ر بڤه‌ بوو به‌ڵام ڕژێم هه‌ر گاڵته‌ی به‌و جۆره‌ شتانه‌ ده‌هات و ئاماده‌ش نه‌بوو هیچ یارمه‌تییه‌ک به‌ منداڵانی ئۆردووگا بکا.

حکومه‌تی عێراق جیا له‌وه‌ی ئۆردووگای به‌ تێلدرو و عه‌سکه‌ر گه‌مارۆ دابوو له‌ ڕێگای چوار ئیداره‌وه‌ کونترۆڵی ده‌کرد، که‌ بریتی بوون له‌:

1.         ئه‌من (که‌ کاری دروستکردنی سیخور له‌ ناو ئۆردووگادا بوو).

2.         ئیستخباراتی عه‌سکه‌ری.

3.         موخابرات (ئیتڵاعاتی ده‌ره‌وه‌).

4.         شۆرته‌، پۆلیس. 

ئه‌و ده‌م و ده‌زگا سیخوریانه‌ی رێژیمی به‌عسه‌ له‌ سه‌رکوت و عه‌زیه‌ت و ئازاری خه‌ڵک ده‌ستێکی باڵایان هه‌بوو ڕۆژانه‌ چه‌ندین که‌س به‌ بیانوی جۆراجۆره‌وه‌ ده‌که‌وتنه‌ به‌ر زه‌بر و‌ زه‌نگێ جه‌لاده‌کانی به‌عس له‌ ئه‌و ئۆردگایه‌. ژیانی خه‌ڵک ڕۆژ له‌ دوای ڕۆژ خه‌رابتر ده‌بوو نه‌بوونی کار و بێ ده‌رامه‌تی ئه‌و خه‌ڵکه‌ی تووشی گرفتێکی زۆر گه‌وه‌ره‌ کردبوو. ده‌توانم بڵێم ئاویش یه‌کێک بوو له‌ گرفته‌ سه‌ره‌کیه‌کانی ئه‌و خه‌ڵکه‌ ، که‌ زۆر جار له‌ سه‌ر ئاو شه‌ر و ئاژاوه‌ له‌ ناو ئۆردگا دروست ده‌بوو. پێکهاته‌ی ئۆردگای رۆمادی له‌ ڕووی کۆمه‌لایه‌تی ئیداریه‌وه‌ پێکهاته‌یه‌کی زۆر ئاڵۆز و بێسه‌ره‌ و به‌ره‌ بوو. دیاره‌ له‌ ئه‌نجامی ئه‌و هه‌موو تێڕوانینه‌ ناعه‌قڵانی و بیروباوه‌ڕ جیاوازانه‌وه‌ پێکهاته‌ی پێوه‌ندیه‌کانی کۆمه‌ڵایه‌تی پێکهاته‌یه‌کی مرۆڤانه‌ و له‌ ئاستی به‌رپرسیارانه‌دا له‌ ئه‌و هه‌لوومه‌رجه‌ سه‌خته‌ی ژیانی ئاواره‌کاندا نه‌بوو. هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ هیچ حکوومه‌ت و لایه‌نێک به‌ شێوه‌یه‌کی دروست و ڕاسته‌وخۆش یان ئه‌و ڕێکخراوه‌ به‌ ناو مرۆڤ دۆستانه‌ خۆیان له‌م هه‌زاران کورده‌ ئاواره‌یه‌ نه‌کرد به‌ خاوه‌ن و مشووررێکیان بۆ نه‌خوارد. کاتێک مرۆڤ سه‌رنج له‌ ژیانی ئه‌و ساڵانه‌ی ئۆردگای رۆمادیه‌ ده‌دا، جگه‌ له‌ به‌ندیخانه‌یه‌کی ده‌رگا و په‌نجه‌ره‌ له‌ سه‌ر و پشت  گوێ داخراو ناتوانێ  به‌ هیچی تری بزانێ، به‌ندیخانه‌یه‌ک که‌ مه‌رگ زۆر له‌ سه‌ره‌خۆ و ئازار ده‌رانه‌ پێوه‌ندی له‌ گه‌ڵ ئه‌و خه‌ڵکه‌ هه‌ژاره‌ و بێ ده‌ره‌تانه‌ دا هه‌یبوو. ئه‌گه‌ر مرۆڤی خاوه‌ن هه‌ست به‌ ویژدان بچێ بۆ ساتێکیش له‌ نزیکه‌وه‌ چاو له‌ ئه‌و جێگه‌یه‌ بکا، ده‌زانێ ژیانی ئه‌و ئۆردگایه‌ چه‌نده‌ بێ مانا و نامرۆڤانه‌ بووه‌. به‌ چاو خشاندن و سه‌رژمێریه‌کی سه‌رپێیانه‌ی گۆڕستانه‌کانیی ئه‌و ئۆردگایه‌ ،مرۆڤ ده‌گاته‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی که‌ مه‌رگ چه‌نده‌ له‌ ئه‌و خه‌ڵکه‌وه‌ نزیک بووه‌. بێ گومان ئه‌وه‌ گشتی له‌ ئه‌نجامی ئه‌و نه‌خوشیه‌ جۆراوجۆرانه‌ بوو که‌ به‌ هۆی که‌م خۆراکی و ده‌ست کورتی و هه‌ژاری و نه‌بوونی دام وده‌زگای له‌ش ساقی زۆر بوونی نه‌خۆشیه‌کانی ده‌رونی (ئه‌عساب) له‌ ئۆردگا. له‌ لایه‌کی تره‌وه‌ بێ به‌ش بوونی منداڵانی ئۆردگا له‌ سه‌ره‌تایترین مافه‌کانی ئینسان که‌ بریتی بوون له‌ باغچه‌ی منداڵان، یاریگه‌، خوێندنگه‌، و هیتد. منداڵان هه‌رکه‌ ده‌که‌وتنه‌ سه‌ر پێ له‌ گه‌ڵ باوک برای گه‌وره‌یان ده‌چوونه‌ مه‌یدانی شه‌ری ململانێی ژیانی سه‌ختی ئه‌و ئۆردگایه‌. کێشه‌ی ژنانیش گه‌وره‌ترین گرفت بوو که‌ به‌ ده‌ست ژیانه‌وه‌ و کێشه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌یاناڵاند ژنان زۆربه‌ی کاته‌کانی خۆیان به‌ کار وباری نێو ماڵ ده‌برده‌ سه‌ر ئه‌گه‌ریش کاریان نه‌بوایه‌ ئه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ ژنی ده‌ر و جیران له‌ ده‌رگای حه‌وشه‌ بۆی داده‌نیشتن و ده‌ستیان به‌ گێرانه‌وه‌ی چیرۆکی ژیانی خۆیان ئه‌و رۆژه‌ ڕه‌شه‌ ده‌کرد که‌ تێ که‌وتبوون. ئه‌گه‌رچی ژنان له‌ چوار چێوه‌ی ماڵدا بوون وه‌کو به‌ندیخانه‌ بوو بۆیان ئه‌وه‌ی باش بوو دوور بوون له‌ زه‌بر و زه‌نگ ڵێدانی شوورته‌ی پاسه‌وانی ده‌م ده‌رگای ئۆردگا. به‌ڵام به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ پیاوان وانه‌بوو ، پیاوان بۆ ئه‌وه‌ی ڕۆژانه‌ چه‌ند دینارێک به‌ ده‌ست بێنن ناچار بوون به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ک خۆیان له‌ ده‌رگای پاسگای شوورته‌ رزگار که‌ن، جا چ به‌ وه‌رگرتنی وه‌رقه‌ی چوونه‌ ده‌روه‌ یان به‌ دزیه‌وه‌. تا ده‌چوویته‌ ده‌روه‌ چه‌ندین ڵێدانی سۆنده‌یان‌ ده‌خوارد، جا بێچگه‌ له‌ ئه‌وه‌ی له‌ بازار چۆن ره‌فتاریان له‌ گه‌ڵ ده‌کردن. ئه‌وه‌ی له‌ سه‌ره‌وه‌ که‌ باس کران کورته‌یه‌کی ژیانی ئۆردگای  زۆره‌مله‌ی رۆمادی بوو. که‌ به‌ ئه‌و شێوه‌یه‌ ژیانیان برده‌سه‌ر.

سه رچاوه :  کردهای طاش

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

ئاواره‌بوون و ده‌ربه‌ده‌ری به‌شێکی گرینگه‌ له‌ ژیانی کورد ومێژووی پڕ کاره‌ساتی نه‌ته‌وه‌ی کورد. و‌ڵاتی کوردان (کوردستان) هه‌رده‌م مه‌یدانی شه‌ڕ و پێکدادانی داگیرکه‌رانی کوردستان و و‌ڵاته‌ زلهێز و به‌رژه‌وه‌ندی  خوازه‌کان و گه‌لی کوردی چاره‌ڕه‌شیش قوربانیه‌کانی بووه‌. به‌ داخه‌وه‌ و‌ڵاته‌ به‌رژه‌وه‌ندی خوازه‌کان گه‌لی کوردیان به‌ سه‌ر چوار و‌ڵاتی ئێران، عێراق، تورکیه‌ و سووریه‌ دا دا به‌ش کرد. حکوومه‌ته‌ یه‌ک له‌ دوا یه‌که‌کانی ئه‌و و‌ڵاتانه‌  له کاتی دروست بوونیان تا ئێستاشی له‌ گه‌ڵ بێ نه‌ ئه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌ی کوردیان له‌ هه‌موو ماف و ئازادیه‌کانی خۆیان بێ به‌ش کردووه‌ به‌ڵكوو به‌ شێوه‌یه‌کی وه‌حشیانه‌ که‌وتوونه‌ته‌ گیانی ئه‌و گه‌له‌ بێ پشتیوانه‌ که‌ مێژووی مڕۆڤایه‌تی له‌ گێرانه‌وه‌ی شه‌رم ده‌کا. داگیرکه‌رانی کوردستان ئه‌گه‌ر چی گه‌لی کوردیان له‌ هه‌موو ماف و ئازادیه‌ک بێ به‌ش کردوه‌، له‌ هه‌مان کات دا ئه‌و گه‌له‌ به‌ ئه‌وه‌ تاوانبار ده‌که‌ن  که‌ دژی داگیرکاری ئه‌وان خه‌بات ده‌که‌ن، بۆ تاوان و زوڵم زۆره‌ له‌ راده‌به‌ده‌رکه‌ی خۆشیان یاسا و قانوونی خۆیان به‌ ڕاست ده‌زانن. فشارو زوڵم و زۆری داگیرکه‌رانی کوردستان ئه‌وه‌نده‌ زۆره‌ که‌ کورده‌کان ناچار ده‌کا جێگه‌ی باب و باپیرانی خۆیان به‌ جێ بهێڵن و په‌نا ببه‌نه‌ به‌ر یه‌کێکی دی له‌ داگیرکه‌رانی کوردستان.  یانی له‌ ترسی پلینگ خۆیان ده‌هاوێژنه‌ پشتی ئه‌ژده‌هاک. له‌ سه‌ر ده‌می ده‌سڵاتداری حه‌مه‌ره‌زا شادا زۆربه‌ی شار وگونده‌کانی کوردستانی ئێران به‌تایبه‌تی گونده‌کانی پارێزگای کرماشان له‌ هه‌موو بواره‌کانی خزمه‌تگوزاری بێ به‌ش بوون و  حکوومه‌تی گۆر به‌گۆری شا هیچ ئاورێکی لێ نه‌ده‌دانه‌وه‌، زۆربه‌ی زۆری خه‌ڵکه‌که‌ی نه‌خوێنده‌وار بوون خه‌ڵکی ئه‌م ناوچانه‌ له‌ و په‌ری بێ مافی و  بێ به‌شی دا ده‌ژیان و ته‌نیا کارو کاسپیان کشت و کاڵ و ئاژه‌ڵداری بوو، باری گوزرانی ژیانیان له و‌ په‌ری خه‌رابی دا بوو ، ژیانێکی زۆر سه‌ره‌تاییان هه‌بوو. له‌ هه‌موو ئیمکاناتی ژیان وه‌ک  رێگا و بان و ئاو و کاره‌با و  بنکه‌ی ته‌ندروستی بێ به‌ش بوون و زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری گونده‌کانی کوردستان خوێندنگاشی تێدا نه‌بوو. سه‌ره‌ڕای ئه‌و هه‌موو بێ به‌شیه ش‌ ساواکی شاش زیاتر ته‌نگی لی هه‌ڵچنیبوون، که‌س نه‌ی ده‌وێرا له‌ ماڵی خۆشی باسی شا بکا ده‌یانگوت:( دیوار مووشی هه‌یه‌ و مووشیش گوێش) یانی له‌ ماڵه‌وه‌ش بۆ که‌س نه‌بوو باسی شا بکا . له‌ سالی 1979 پاش رووخانی رێژیمی شا و هاتنه‌ سه‌ر کاری مه‌لاکان له‌ ئێران، به‌ هه‌زاران کوردی گونده‌کانی سه‌ر سنووری پارێزگای کرماشان له‌ ترسی رێژیمی تازه‌ به‌ده‌سڵات گه‌یشتووی ئێران و باری خه‌رابی ژیانیان ماڵ و حاڵی خۆیان به‌ جێ هێشتوو روویان کرده‌ عێراقی ژێر ده‌سڵاتی به‌عس، حکوومه‌تی رووخاوی به‌عسی عێراق له‌ چه‌ند ئۆردگایه‌ک له‌ کوردستانی عێراق جێگیریانی کرد. به‌ هۆی چه‌ند که‌سێکی خۆفڕۆش و به‌ پیلانی ده‌وله‌تی وه‌ختی عێراق  زۆر له‌ ئه‌و خه‌ڵکه‌ فریویان خواردو بوونه‌ چه‌کداری عێراق.

له‌ 1359.06.31 هه‌تاوی سپای عێراق هێرشی کرده‌ سه‌ر ئێران و زۆر له‌ شار و  گونده‌کانی سه‌ر سنووری ئێرانی داگیر کرد و بۆ جارێکی دی کوردستان بوو به‌ مه‌یدانی شه‌ڕی دوو رێژیمی سه‌ره‌ ڕۆی ناوچه‌که‌ و به‌ هه‌زاران بنه‌ماڵه‌ی دی ماڵ و حاڵی خۆیان به‌ جێ هێشت و لایه‌کی به‌ره‌و لای ڕێژیمی مه‌لاکان و به‌ هه‌زاران که‌سیش به‌ر و سه‌ر سنووری عێراق و ئێران بۆ ژێر ده‌سڵاتی به‌عس هاتن، که‌ ژماه‌ریان ده‌گه‌یشته‌ نزیکه‌ی 60 هه‌زار که‌س. ئه‌و خه‌ڵکه‌ زۆره‌ به‌ بێ یارمه‌تی هیچ لایه‌نێک  زیاتر له‌ یه‌ک ساڵیان له‌ سه‌ر سنووری هه‌ر دوو و‌ڵات برده‌ سه‌ر، به‌ هۆی نه‌خۆشی و که‌م خۆڕاکی و خواردنه‌وه‌ی ئاوی پیس و نه‌بوونی دوکتۆر و ده‌واو و ده‌رمان به‌ سه‌دان که‌س له‌ ئه‌و خه‌ڵکه‌ گیانیان له‌ ده‌ست دا. به‌ داخه‌وه‌ له‌ به‌ر بێ پشتیوانی و به‌د شانسی کورد هیچ ڕێکخراوه‌یه‌کی مافی مرۆڤیش ئاوری له‌ ئه‌و هه‌موو حه‌شیمه‌ته‌ ندایه‌وه‌ و چاو گوی خۆیان به‌ست و وه‌کو ئه‌وه‌ی کورد به‌ ئینسان حیساب نه‌که‌ن. پاش ساڵیک ژیان له‌ سه‌ر سنووره‌کان، رێژیمی به‌عس ده‌ستووری کۆ کردنه‌وه‌ی ئه‌و خه‌ڵکه‌ی دا،  ئه‌وه‌ بوو له‌ ماوه‌ی چه‌ند مانگ دا هه‌موو ئه‌و خه‌ڵکه‌یان کۆ کرده‌وه‌ له‌  ئۆردگاکانی ناحیه‌ی قۆره‌توو، سه‌نگه‌ر، ده‌وره‌ و گوندی مه‌لاسلێمان له‌ سه‌ر سیروان سه‌ر به‌ پارێزگای دیاله‌ و هه‌ر وه‌ها ئۆردگاکانی عه‌ربه‌ت، زه‌ڕایه‌ن، دسکه‌ره‌ له‌ پارێزگای سلێمانی له‌ کوردستانی عێراق نشته‌جێ کران. به‌ داخه‌وه‌ به‌ هۆی نه‌بوونی کار و بێ ده‌رامه‌تی و فشاری ژیانی سه‌خت خه‌ڵکێکی زۆرتر بوونه‌ چه‌کداری رێژیمی به‌عس، که‌ به هۆی شاره‌زانه‌بوون له‌ شه‌ڕ، زۆریان له‌ به‌ره‌کانی شه‌ڕی ئێران و عێراق کوژران و بریندار بوون. له‌ ئه‌و کاته‌دا بوو که‌ هێزه‌ سیاسیه‌کانی کوردستانی ئێران به‌ تایبه‌ت حیزبی دیمۆکراتی کوردستانی ئێران هه‌ندێک له‌ کادره‌کانی خۆی نارده‌ ناو ئۆردگاکان بۆ ته‌بلیغات و هاندانی ئه‌و خه‌ڵکه‌ تاکوو ده‌ست له‌ چه‌کداری بۆ رێژیمی به‌عس هه‌ڵگرن و ژیانێکی ئاسایی ده‌ست پێبکه‌ن، له‌ ڕاستیدا کاریگه‌ری خۆی هه‌بوو. زۆری پێ نه‌چوو زۆر به‌ی زۆری ئه‌و خه‌ڵكه‌ ئه‌گه‌ر چی برسی و بێ کار و بێ یارمه‌تیش بوون چه‌کی خۆفرۆشیان فرێ دا. کاتێ سیخوڕه‌کانی به‌عس له‌ رێگه‌ی به‌کرێگیراوه‌کانه‌وه‌ ئاگادار کرانه‌وه‌ که‌ له‌ ناو خه‌ڵکی ئۆردگاکاندا جمووجۆڵێکی سیاسی ده‌ستی پێ کردوه‌ ‌ئه‌وه‌ بوو ئه‌و خه‌ڵکه‌ی چه‌کیان هه‌بوو دایاننا‌، کاتێ رێژیمی به‌عس و جاشه‌ گه‌وره‌کان زانیان که‌ ئیدی ناتوانن ئه‌و خه‌ڵکه‌ بۆ مه‌رامه‌کانی خۆیان به‌ کار بێنن، بۆ کونترۆڵ کردنیان ناچاربوون ده‌ست به‌ کۆ کردنه‌وه و دوورخستنه‌وه‌یان له‌ کوردستان بکه‌ن ، کار به‌ده‌ستانی به‌عس  ئه‌و جمووجۆڵه‌ سیاسیه‌یان به‌ مه‌تر‌سیه‌ک‌ بۆ سه‌ر خۆیان ده‌زانی له‌ کوردستانی عێراق، هه‌ر بۆیه‌ زۆر زوو ده‌ستووری گواستنه‌وه‌ی ‌ زۆربه‌ی کورده‌ ئاواره‌کانی کوردستانی ئێرانیان دا بۆ باشووری عێراق و شاری رۆمادییه‌ی سه‌ر به‌ پارێزگای الانبار.

 نووسینی: ئه‌حمه‌د ته‌یموری

سه رچاوه :کردهای طاش

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

بۆ مه‌هاباد

شاره‌كه‌م، به‌ندی دڵم، ئه‌ی باغی من!
ڕه‌وڕه‌وه‌ی ساوایه‌تیم، سابڵاغی من

دڵ به‌ هیوات لێده‌دا، لانكی دڵی
تۆ له‌ وه‌رزی یادی من دا سه‌رچڵی

ببیه‌ ناڵه‌م، من له‌ سوێیانت گڕام
من له‌ تۆ بووم و له‌ یاران دابڕام

دووره‌ یارم، دووره‌ یارم، دووره‌ یار
ڕاونراو و ده‌ركراو و دووره‌ شار

دڵ مه‌گۆڕه‌، لێم مه‌تۆرێ، یاری تۆم
ڕووگه‌كه‌م! كوێستانی دڵ! ئه‌ی زێدی خۆم!

هێدی
پاییزی 1991

----

http://riskan2.blogfa.com/

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |

شێعری نیاز عه‌بدوڵڵا

 niyaz_abdulla6@yahoo.com
پێم بڵێ ...
که‌ سێبه‌رى ژیانمان
لێ ون ده‌بێت،
سێبه‌رى کام ئارامى
له‌ خۆیمان ده‌گرێت ؟
تۆ بڵێى ...
بۆ سێبه‌رێک
ڕێگا دووره‌ سه‌خته‌کان
ببڕین و
وشه‌کانمان و
هه‌ناسه‌کانمان،
له‌ ڕێگا هه‌ڵنه‌وه‌رن ؟
ئه‌ى کارخانه‌کانى ژیان
ده‌توانن چه‌ند
سێبه‌رى به‌رده‌وامى
بۆ
هه‌ناسه‌کانى خۆشه‌ویستى
دروست بکه‌ن؟
پێم بڵێ...
له‌ مۆزه‌خانه‌ى (سێبه‌ر) دا
که‌ هه‌موو مرۆڤه‌کان بۆى وێڵن،
چه‌ند که‌س...
جێگاى ده‌بێته‌وه‌ ؟
گومانم هه‌یه‌
ئه‌و سێبه‌ره‌ گه‌وریه‌ هه‌بێت
که‌ هه‌موو مرۆڤایه‌تى له‌ خۆ بگرێت !
پێمبڵێ ...
له‌ کوێ

نوشته شده توسط عه‌بدوڵا ئازه‌رمیدۆخت  | لینک ثابت |